Ach ta matematyka.

Listopadowy deszcz zacinał o wysokie, neogotyckie okna trzeciego piętra Wydziału Matematyki i Informatyki, zamieniając szyby w pofałdowane taflę lodu. W katedrze matematyki stosowanej panowała jednak cisza tak gęsta, że słychać było miarowe tykanie starego zegara ściennego na korytarzu oraz ciche buczenie ekspresu do kawy w pokoju socjalnym.

Profesor zwyczajny Witold Korecki leżał z czołem opartym o otwarty egzemplarz trzeciego tomu Analizy funkcjonalnej, jakby w trakcie lektury zmorzył go nagły sen. Dopiero strużka zaschniętej krwi, która spłynęła po jego skroni i wsiąkła w pożółkłą kartkę z twierdzeniem Banacha, zdradzała, że wybitny specjalista od równań różniczkowych nie obudzi się już na poranny wykład.

Komisarz Helena Szulc rozpięła przemoczony płaszcz i rozejrzała się po gabinecie. Regały uginały się pod ciężarem roczników czasopism naukowych, na zielonej tablicy widniały niedokończone przekształcenia transformaty Laplace’a, a w powietrzu unosił się słodkawy zapach starego papieru i gorzkich migdałów.

— Zgon nastąpił między dwudziestą pierwszą a dwudziestą drugą — powiedział lekarz sądowy, zdejmując lateksowe rękawiczki. — Wstępnie wygląda na zatrucie cyjankiem potasu podanym w filiżance z espresso. Upadając, uderzył skronią o kant biurka, stąd rozcięcie.

— Kto miał dostęp na piętro po zamknięciu budynku o dwudziestej? — zapytała Szulc, spoglądając na młodszego aspiranta notującego w rogu pokoju.

— Prawie cały zakład, pani komisarz. Wczoraj odbywało się tu zamknięte seminarium grantowe, a potem część osób została, żeby dokończyć wnioski przed północnym terminem składania dokumentów.

Komisarz Szulc szybko przekonała się, że profesor Witold Korecki był człowiekiem o imponującym dorobku naukowym i jeszcze bardziej imponującej liście wrogów. Pod fasadą dystyngowanego mentora w tweedowej marynarce krył się bezwzględny gracz akademicki, który przez trzy dekady traktował katedrę jak prywatny folwark.

Pierwszy na przesłuchanie trafił doktor habilitowany Marek Zając, wieloletni zastępca profesora. Zając wyglądał jak człowiek, który od dziesięciu lat nie przespał pełnej nocy.

— Witold miał obsesję kontroli — przyznał Zając, nerwowo obracając obrączkę na palcu. — Pięć lat temu zablokował moją profesurę, bo w recenzji nie zacytowałem jego monografii z dziewięćdziesiątego ósmego roku. A w zeszłym tygodniu odkryłem, że dopisał swoje nazwisko jako pierwszego autora do mojego artykułu o modelowaniu przepływów turbulentnych. Powiedziałem mu wczoraj o dwudziestej pierwszej, że tym razem pójdę do komisji etyki.

— I co odpowiedział?

— Roześmiał się. Powiedział, że w tej komisji zasiadają jego koledzy ze studiów, a ja mogę co najwyżej wrócić do uczenia statystyki na zaocznym zarządzaniu.

Drugą podejrzaną była doktor Karolina Lewicka, błyskotliwa trzydziestolatka, którą Korecki ściągnął z Politechniki dwa lata temu. Gdy weszła do pokoju przesłuchań, jej twarz była kamienna, ale dłonie lekko drżały.

— Owszem, przyniosłam mu kawę około dwudziestej pierwszej piętnaście — powiedziała chłodno. — Robiłam sobie, więc zrobiłam i jemu. Zawsze tak robiłam, kiedy siedzieliśmy po godzinach.

— Słyszałam, że profesor lubił wykraczać poza relacje zawodowe — rzuciła Szulc, obserwując jej reakcję.

Lewicka zacisnęła szczęki. — Traktował doktorantki i młode adiunktki jak darmową służbę, a gdy któraś odmawiała jego „prywatnych konsultacji” w hotelu podczas konferencji, nagle znikała z listy wyjazdowej i traciła finansowanie na badania. Mnie odciął od grantu w zeszłym miesiącu, bo nie przyjęłam zaproszenia na kolację we dwoje. Ale nie musiałam go truć. Miałam już podpisany kontrakt w Zurychu. Wyjeżdżam w poniedziałek.

Lista grzechów profesora wydłużała się z każdą kolejną rozmową. Doktorant Tomasz Biały przyznał ze łzami w oczach, że Korecki przez cztery lata trzymał jego rozprawę doktorską w szufladzie, wymuszając na nim pisanie recenzji i tłumaczeń za darmo, a wczoraj wieczorem oznajmił mu, że temat pracy jest „wtórny” i trzeba zacząć od zera. Z kolei profesor nadzwyczajny Jerzy Kruk, teoretyk z sąsiedniego pokoju, miał z Koreckim na pieńku o pieniądze — Korecki jako kierownik katedry zdefraudował połowę budżetu na aparaturę obliczeniową, kupując za to luksusowy sprzęt audio do swojego domku w Bieszczadach, a odpowiedzialność za braki w fakturach zrzucił na Kruka. Nawet pani Halina, emerytowana sekretarka, nie kryła żalu: profesor dwa dni wcześniej wręczył jej wypowiedzenie, żeby zatrudnić na jej miejsce swoją dwudziestodwuletnią bratanicę bez matury.

Każdy z nich miał motyw. Każdy był na piętrze między dwudziestą pierwszą a dwudziestą drugą. I każdy doskonale wiedział, że Korecki wieczorami pije wyłącznie podwójne espresso bez cukru z czerwonego kubka z logo konferencji w Oksfordzie.

Komisarz Szulc wróciła do gabinetu ofiary, gdy technicy kończyli zabezpieczać ślady. Stanęła przy biurku i jeszcze raz przyjrzała się ciału, notatkom oraz tablicy. Coś w tym obrazku nie pasowało do eleganckiej logiki matematycznej, którą tak szczycił się zmarły.

— Powiedz mi — zwróciła się do towarzyszącego jej adiunkta, doktora Zająca, który przyszedł wydać policji klucze do archiwum — profesor był leworęczny czy praworęczny?

— Praworęczny, pani komisarz. Dlaczego pani pyta?

Szulc wskazała na biurko. Po lewej stronie otwartej książki stał czerwony kubek z resztką czarnej kawy na dnie. Po prawej stronie leżało wieczne pióro, którym profesor robił uwagi na marginesie.

— Gdyby pisał prawą ręką, a w trakcie pracy sięgnął po kubek stojący po lewej stronie, to naturalne — mruknęła. — Ale spójrz na tablicę.

Zając odwrócił wzrok w stronę zielonej tafli pokrytej białą kredą. Widniał tam układ równań różniczkowych cząstkowych, a u samego dołu, tuż przy półce na kredę, profesor zapisał pojedynczy wiersz:

𝑥2+y2=𝑟2

dla 

𝑟=0

x 2+y 2=r 2

dla r=0

— To jakiś żart? — zmarszczył brwi Zając. — Równanie okręgu o promieniu zero? To przecież pojedynczy punkt. Nie ma nic wspólnego z równaniami Naviera-Stokesa, które rozwiązywał wyżej.

— Nie — odpowiedziała cicho Szulc, podchodząc bliżej do tablicy. — To nie jest równanie. Przyjrzyj się literom. Kreda jest świeża, ale napisana inną ręką. Zobacz: wszystkie wcześniejsze indeksy dolne profesor pisał okrągłym „r”, a tutaj „r” ma ostry daszek. Poza tym nikt na wysokości kolan nie pisze o tej porze nowego zadania.

Komisarz ukucnęła przy tablicy i poświeciła latarką pod kątem na ciemną podłogę. Na zakurzonym parkiecie, tuż pod dolną krawędzią tablicy, widać było dwa wyraźne odciski kolan i smugi po rękawie.

— Zabójca nie podał trucizny w pokoju socjalnym — powiedziała wolno Szulc, prostując się i patrząc prosto na Zająca. — Wszyscy wiedzieli, że Lewicka robi mu kawę, więc morderca wykorzystał tę rutynę. Wszedł tu chwilę po niej, wsypał cyjanek do kubka, kiedy profesor na moment wyszedł, albo odwrócił jego uwagę. A potem, kiedy profesor upadł na biurko... dlaczego morderca klęknął przy tablicy?

Zając przełknął ślinę, a jego wzrok mimowolnie powędrował ku dołowi tablicy.

— Profesor nie umarł natychmiast — ciągnęła komisarz. — Zanim stracił przytomność, zsunął się z krzesła albo próbował się czegoś chwycić i rozmazaną od krwi dłonią zostawił ślad przy dolnej ramie tablicy. Widziałam świeże przetarcie na drewnianej listwie. Morderca musiał to zetrzeć chusteczką, a żeby zamaskować wytarty fragment kurzu na dolnej części tablicy, dopisał na szybko najprostszy wzór, jaki przyszedł mu do głowy.

Szulc podeszła do biurka, podniosła ze stołu zmiętą, białą kartkę z kosza na śmieci i rozłożyła ją ostrożnie w rękawiczkach. Był to wydruk wniosku grantowego z odręcznymi poprawkami.

— Charakter pisma na tablicy jest bardzo specyficzny — powiedziała komisarz. — Ktoś przyzwyczajony do pisania setek stron wzorów pod presją czasu stawia charakterystyczne, kanciaste „r” i mocno dociska kredę. Dokładnie tak samo, jak na tych poprawkach do wniosku o grant na aparaturę obliczeniową.

W drzwiach gabinetu stanął profesor Jerzy Kruk, trzymając w dłoni plik dokumentów księgowych. Zamarł, widząc wzrok komisarz utkwiony w swojej prawej dłoni, której mankiet koszuli był lekko przybrudzony białym pyłem kredowym.

— To nie było o pieniądze — powiedział cicho Kruk, opuszczając wzrok na podłogę. — Przynajmniej nie tylko. W zeszłym tygodniu audyt wykrył braki w moim projekcie. Witold zagroził, że jeśli do rana nie podpiszę oświadczenia, że to ja sfałszowałem faktury za sprzęt audio, ujawni moją pracę doktorską sprzed dwudziestu lat. Tę, w której przepisałem trzy rozdziały z rosyjskiego skryptu. Wiedział o tym od początku. Trzymał mnie na smyczy przez dwie dekady.

Kruk spojrzał na nieruchomą sylwetkę przy biurku i uśmiechnął się gorzko.

— W matematyce stosowanej każdy układ ma swoje granice wytrzymałości, pani komisarz. Witold przez całe życie myślał, że jest jedyną stałą w tym równaniu. Zapomniał, że nawet najbardziej stabilny model w końcu traci równowagę.

Pokój przesłuchań na komendzie miejskiej był dokładnym przeciwieństwem przytulnych, wyłożonych boazerią gabinetów na wydziale. Jarzeniówka pod sufitem bzyczała jednostajnie, rzucając sine światło na metalowy stolik i plastikowy kubek z wodą, którego profesor Jerzy Kruk nawet nie tknął od godziny.

Komisarz Helena Szulc weszła do środka, niosąc cienką, pożółkłą teczkę przewiązaną wyblakłą tasiemką. Usiadła naprzeciwko Kruka, położyła akta na blacie i przez chwilę milczała, obserwując twarz człowieka, który jeszcze wczoraj uchodził za jednego z najbardziej szanowanych teoretyków na uczelni.

— Skąd wziął pan cyjanek, profesorze? — zapytała spokojnie. — Katedra matematyki stosowanej nie zamawia odczynników chemicznych.

Kruk spojrzał na swoje splecione dłonie. Na mankiecie jego koszuli wciąż widać było blady ślad kredy, którego technicy jeszcze nie zdążyli zabezpieczyć do analizy.

— Z dawnych czasów — odpowiedział cicho, niemal bez wyrazu. — Mój ojciec prowadził pracownię galwanizerską w latach osiemdziesiątych. Gdy likwidowałem jego warsztat po śmierci, znalazłem w piwnicy szklany słoiczek z resztką soli. Trzymałem go w szufladzie biurka od piętnastu lat. Nie wiem po co. Może na wszelki wypadek, gdyby kiedyś wyszła na jaw sprawa mojego doktoratu.

Szulc skinęła głową i przesunęła po blacie żółtą teczkę.

— Przejrzeliśmy dziś rano archiwum uczelniane z ostatnich dwudziestu pięciu lat, profesorze. Nie tylko pańską pracę doktorską. Szukaliśmy wszystkich wniosków grantowych, w których pojawiały się nazwiska pana i Witolda Koreckiego. I trafiliśmy na coś znacznie ciekawszego niż trzy przepisane rozdziały z rosyjskiego skryptu.

Kruk uniósł wzrok. Po raz pierwszy od chwili zatrzymania w jego oczach pojawił się błysk autentycznego niepokoju.

— W dwa tysiące trzecim roku — ciągnęła komisarz, otwierając teczkę — katedra realizowała duży projekt z zakresu kryptografii i numerycznego modelowania sieci. Kierownikiem był Witold Korecki, pan był głównym wykonawcą, a oprócz was w zespole pracował jeszcze jeden człowiek. Młody adiunkt, doktor Paweł Sowiński.

Kruk zesztywniał, a mięsień na jego szczęce drgnął nerwowo.

— Paweł popełnił samobójstwo jesienią dwa tysiące trzeciego roku — powiedział matowym głosem. — Miał depresję. Wszyscy to wiedzieli.

— Tak brzmiała oficjalna wersja — przytaknęła Szulc, wyjmując z teczki kopię protokołu policyjnego sprzed ponad dwóch dekad. — Skoczył z dachu akademika trzy dni po tym, jak rada wydziału odrzuciła jego habilitację i oskarżyła go o sfałszowanie wyników obliczeń w projekcie. Tyle że w teczce personalnej Sowińskiego znaleźliśmy brudnopis listu do dziekana, którego nigdy nie wysłał. Napisał w nim, że błędy w algorytmie nie były pomyłką, lecz celowym fałszerstwem wprowadzonym do kodu przez kierownika grantu, żeby ukryć wyprowadzenie środków z ministerstwa. I że ma na to dowód w postaci kopii zapasowej logów systemowych.

W pokoju zapadła cisza, przerywana jedynie brzęczeniem świetlówki. Kruk oparł się ciężko o oparcie krzesła i zamknął oczy.

— To był pomysł Witolda — wyszeptał po dłuższej chwili. — Mieliśmy wtedy po trzydzieści kilka lat, zero pieniędzy i wielkie ambicje. Witold dogadał się z firmą zewnętrzną, która wystawiła puste faktury za rzekome obliczenia na superkomputerze. Kiedy Paweł to odkrył i zagroził, że pójdzie do rektora, Witold wpadł w panikę. Kazał mi podmienić pliki źródłowe na serwerze katedry, żeby wyglądało na to, że Paweł zmyślił całą symulację.

— I zrobił pan to — stwierdziła bez emocji komisarz. — A trzy dni później Sowiński nie wytrzymał presji i skoczył z dachu.

— Nie wiedzieliśmy, że to zrobi! — głos Kruka załamał się po raz pierwszy. — Przysięgam, nie chcieliśmy jego śmierci. Ale od tamtego dnia Witold miał mnie w garści. Kiedy dwa lata później zauważył plagiat w moim doktoracie, nawet nie musiał grozić. Wystarczyło, że podczas rady katedry wspominał o „tragicznie zmarłym koledze Sowińskim” i patrzył mi prosto w oczy. Przez dwadzieścia lat podpisywałem wszystko, co mi podsunął. Wszystkie lewe delegacje, fikcyjne ekspertyzy, zawyżone rachunki za sprzęt. Aż w końcu audyt zewnętrzny dopadł mnie, a Witold postanowił zrzucić całą winę na mnie i ogłosić światu, że jestem oszustem od samego początku kariery.

Komisarz Szulc zamknęła teczkę i powoli wstała z krzesła.

— W swoim gabinecie powiedział pan, że w matematyce każdy układ w końcu traci równowagę — powiedziała, patrząc z góry na skulonego mężczyznę. — Problem polega na tym, profesorze, że wasz układ od samego początku opierał się na fałszywych założeniach. A prokurator bardzo chętnie przyjrzy się zarówno tym sprzed dwudziestu lat, jak i tym z wczorajszego wieczoru.

Kiedy wyszła na korytarz, listopadowy deszcz za oknem wreszcie przestał padać, a nad dachami miasta zaczynało przebijać blade, zimowe słońce. Sprawa katedry matematyki stosowanej była zamknięta, choć dla wielu osób na uczelni prawdziwe rozliczenie dopiero miało się zacząć.

Średnia ocena: 0.0  Głosów: 0

Zaloguj się, aby ocenić

    Napisz komentarz

    Zaloguj się, aby mieć możliwość komentowania