Fenomen Wokulskiego – dlaczego wciąż trwa? "Lalka" ma moc!

Każdy z nas ma w sobie cząstkę Stanisława Wokulskiego - nieważne jak dużą lub którą cechę jego osobowości. Być może wstydzimy się przyznać to publicznie, a nawet w duchu przed samym sobą. Myślę, że wiele osób nie potrafi tego określić, ale w najgłębszym zakamarku naszej duszy ledwo słychać „Ja też, rozumiem go”.

Każdy z nas czuje się mniej lub bardziej zagubiony, zatracony, zdeterminowany w dążeniu do własnego celu, nawet jeśli nie nazywamy go szczęściem. Dlatego interesują nas losy Stacha. Czy miał rację Szuman prorokując: „Nie wróci, bo albo sobie gdzieś łeb rozbije, jeżeli odzyska rozsądek, albo weźmie się do jakiejś nowej utopii”?

Każdy z nas jest w jakiejś kwestii człowiekiem przejściowym, rozdartym, złożonym jak Stach. On był pozytywistą z sercem romantyka, a nas określają „pokoleniem X, Y lub Z”. Dziś jest trudniej, gdyż znamy teraz w psychologii osobowości dziesiątki określeń dla odmienności ludzkich charakterów. Pierwotny tytuł „Lalki” miał brzmieć „Trzy pokolenia”, więc w książce analizujemy tok myślenia Rzeckiego, Ochockiego, „rozdartego” Stacha i chociaż „Lalka” zadziwia różnorodnością osobowości pozostałych postaci, najbardziej tragiczną figurą jest Wokulski - to on skupia Naszą uwagę.

Każdy z nas zajmuje jakieś stanowisko, ma pogląd lub ma refleksję dotyczącą zachowania Wokulskiego. A ten nasz pogląd determinuje ocenę innych postaci. Jest bezpośrednio powiązany z fabułą powieści, gdyż nawet osoby współczujące Izabeli Łęckiej nazywają dziś Stacha boomerem lub stalkerem. Dokonujemy więc jego oceny i musimy stanąć po którejś stronie. Ja należę do #teamwokulski, więc zażartuję w jego obronię cytując… „Powiem Ci na starcie, że łobuz kocha najbardziej!”

Każdy z nas zachowałby się w pewnym momencie inaczej niż Wokulski i Łęcka, a nawet inni bohaterowie powieści. Irytuje Nas jego lub jej sposób zachowania – mimika, milczenie i brak bezpośredniej, szczerej rozmowy. Dziwi lub bawi Nas zachowanie bohaterów, które oceniamy jako zbyt pretensjonalne, dziecinne lub nonszalanckie. Nie sposób ustrzec się od refleksji: „Ja na jego/jej miejscu…” i jest to także jeden z magnesów tego arcydzieła literatury, który potrafi zaangażować czytelnika.

Każdy z nas ma potrzebę szczerych, czasem gwałtownych lub nachalnych wypowiedzi, wyrażania osądów i artykułowania własnych potrzeb . Pragniemy kontaktu, który w ocenie innych osób może wydać się nieprzyzwoity lub mezaliansem. Dlatego obserwacja zachowań Wokulskiego i Łęckiej może dać niektórym z nas poczucie obserwowania „samych siebie”, ale jakby „zza kotary”, śledzimy więc bacznie fabułę powieści.

Każdy z nas szuka mniej lub bardziej podświadomie czegoś prawdziwego, czegoś czystego, czegoś szlachetnego, lecz ciężko jest nam to głośno i konkretnie zdefiniować. Myślę, że pytanie, które Wokulski zadawał sobie w duchu: „Tyżeś to czy nie ty?”, refleksje Łęckiej oglądającej ludzi z okna salonu, wiele celnych, aczkolwiek brutalnych, osądów Meliton, Szumana i Rzeckiego było prawdziwych.”, szczerych do bólu… Wszyscy pragniemy szczęścia, chociaż każdy z nas definiuje je inaczej, ale to pragnienie jest czyste i to cenimy u Wokulskiego.

Każdy z nas ocenia bohaterów „Lalki”. Mamy do nich ambiwalentny stosunek. Pozwolę sobie na odważną tezę, ale dla mnie realną i często czuję, że wielu czytelników myśli podobnie: Stanisław Wokulski przypomina mi postać płatnego mordercy z filmu „Leon zawodowiec” z 1994 roku, który, ratując dwunastoletnią dziewczynkę, tworzy z nią szczerą i silną więź emocjonalną. Tak szczerą, że nagle płatny zabójca staje się w naszych oczach pozytywną postacią i żal nam jego śmierci. Czy nie widzisz analogii do postaci Stanisława, który, będąc dwa razy starszy, decyduje się zdobyć Belę na wszystkie sposoby? Za każdą cenę? Nie pytając jej o zdanie, narażając się tym samym na śmieszność, a dziś na epitet stalkera? A jednak utożsamiamy się z jego pogonią za szczęściem i z jego postawą: „Zrobię co się da i komu można, lecz osobistego szczęścia nie wyrzeknę się, to darmo…”.

Każdy z nas czuje unikatową szczerość „Lalki”, ponieważ jest w niej tak wiele z Bolesława Prusa: jego najskrytszych myśli, poglądów i teorii, które mógł jawnie i bez konsekwencji włożyć w usta powieściowych postaci. Uważam, że jest to kolejny powód popularności przede wszystkim Stanisława Wokulskiego.

A czy Ty znasz inną przyczynę lub nie zgadasz się z moimi argumentami? Zapraszam do rozmowy i komentarzy, gdyż podejrzewam, że wymieniłem tylko te najbardziej oczywiste powody „fenomenu Wokulskiego”. Chętnie poznam kolejne.

Autor: TB

www.facebook.com/WokulskiStach/