Janosiki*

(W każdej miejscowości są lokalne nazwy, mieszkańcom powszechnie znane. Skąd/od czego jednak pochodzą, "jakie ich źródło" - to mało kto wie lub pamięta. Dzisiaj o etymologii jednego z najbardziej znanych określeń w moim mieście) 😉

(...)

W 1974 zmieniło się w mojej rodzinie – jednostka wojskowa ojca została wraz z rodzinami kadry zawodowej przeniesiona do innego miasta. Na ich miejsce do koszar przeniesiono inną jednostkę, która poprzednio stacjonowała gdzieś w zielonym garnizonie, obok małej wioski zagubionej w puszczy.

Ponieważ rodziciel już dawno wysłużył lata służby, zdecydował się przejść na emeryturę, aby uniknąć kolejnej przeprowadzki. Podobnie postąpiło kilku innych sąsiadów z dwóch bloków wojskowych. Jednak w kilkudziesięciu mieszkaniach pojawili się nowi gospodarze, wraz z połowicami oraz wrzeszczącym przychówkiem i podrostkami. Zaburzyło to chwilowo ustalony od lat rytm popołudnia i przerwało znajomości podwórkowe. Życie nie znosi jednak próżni, po kilku miesiącach wszystko wróciło na normalne tory. Ale nie w pierwszym miesiącu. Dotychczasowi a dawno zasiedzeni mieszkańcy oraz nowo przybyli musieli podocierać swoje zwyczaje. Cóż, chociaż przybysze nie przyjechali z innego kraju, czasem nabyte nawyki są różne…

Na drugi dzień po przyjeździe „osiedleńców” pałaszowałem z apetytem śniadanie, ciesząc się z narastającego upału i bezchmurnego nieba. Miałem przed sobą cały dzień na plaży i godziny pływania! To był dodatkowy plusik ze zmiany pracy – należny mi urlop. Ojciec, świeżo upieczony emeryt, towarzyszył mi w porannym posiłku. Kończyliśmy już posiłek, kiedy wróciła mama ze sklepiku, mieszczącego się w naszym domu. „Wróciła” to bardzo delikatne określenie. Wpadła do mieszkania jak gorąca kula harmatnia – to określenie było dużo bliższe prawdy.

– No wiecie co, no wiecie… – Postawiła torbę z zakupami na podłodze i chwytała oddech głęboko otwartymi ustami. Nie wyglądała na zmachaną biegiem, tylko podekscytowaną. – No wiecie… – jeszcze raz powtórzyła. – Wiecie co…

.

– No powiedz wreszcie co, Gieniu. – Ojciec przestał jeść. Był konkretny i po wojskowemu nie lubił niedookreślonych monologów. – Co się stało?

– Jak to, co? No mówię przecież…

– Mamuś, na razie nic nie powiedziałaś, oprócz: „no wiecie co” – poparłem ojca.

– Jak to? No mówię przecież, no wiecie co… – Przerwała, klepnęła się w czoło i zaśmiała.

To był dobry objaw. „Aha, czyli „no wiecie” nie oznaczało nic złego” – odetchnąłem z ulgą.

– No, byłam przecież w sklepie. Przecież trzeba coś kupić do jedzenia, bo was, głodomorów, nie mogę nakarmić.

Ojciec wzniósł wzrok ku niebu, ale powstrzymał się i spokojnie dopowiedział:

– Gieniu, wiemy, co się kupuje w spożywczym. Ale co się stało?

– No bo popatrzcie. Stoimy sobie w kilka spokojnie w kolejce, Domżalska pierwsza kupuje, a tu wchodzą jakieś nowe. Wchodzą i się pchają do przodu. Przed Domżalską! No to im dałyśmy do wiwatu! A one wielce zdziwione i obrażone, że jak to, że one są panie oficerowe, że u nich tam to zawsze tak na wsi w sklepie było, że miały pierwszeństwo przed miejscowymi. Ale sobie wymyśliły, że tu też tak będzie! No to jeszcze raz dostały.

Usiadła przy stole i dokończyła, ale już z wesołymi błyskami w oczach:

– I któraś z naszych krzyknęła: „O, Janosiki przyjechali!” No to i Janosikami są!

Aż się zakrztusiłem, wyobrażając sobie scenkę, która przed chwilą rozegrała się w sklepie. Tata też zabulgotał, jakby klucha utkwiła mu w gardle, odchrząknął jednak i skomentował:

– Janosiki, powiadasz? Ha, ha, dobre. Janosiki!

Można urzędowo wiele zmienić, narzucić. Jednak miejscowych przezwań i określeń nikt nie zwalczy przepisem. „Janosiki przyjechali!” – to zawołanie rozeszło się jak błyskawica po okolicy, a potem i w mieście. Od tej pory tubylec mógł nie udzielić informacji, jeżeli przyjezdny pytał o jednostkę, podając jej formalną nazwę. Jednak zapytanie: „Gdzie są Janosiki?” skutkowało i skutkuje do dzisiaj otrzymaniem konkretnych wskazówek.

---

*fragment książki "Czas dorosłości" ze wspomnieniowego cyklu "Zza zasłony czasu"