Puste góry

Już kilka lat nie byłem w Bieszczadach, a to jest niedopuszczalne. Postanowiłem więc się poprawić i pojechałem sprawdzić, co tam teraz słychać.

Na początek poszedłem przez Okrąglik na Jasło i wtedy okazało się, że Bieszczady przez lata mojej nieobecności urosły. Urosły tak bardzo, że przejście tej trasy zajęło mi prawie dwa razy więcej czasu niż kiedyś. Poza tym wszystko było jak dawniej.

Na drugi dzień wybrałem się do Chatki Puchatka. Czarny szlak z Górnej Wetlinki był jeszcze w porządku, ale potem okazało się, że żółty szlak z Wyżnej Przełęczy połączono z czerwonym z Berehów Górnych, a na nim wybudowano schody. Zapewne ich wykonawcy mieli na myśli wygodzę turystów, ale nie moją. Zamiast tuptać spokojnie pod górę własnym krokiem, musiałem naciągać nogi, żeby dopasowywać się do schodów o różnych wysokościach i szerokościach. Na domiar złego wpadłem tam w tłum ludzi walących z Wyżnej Przełęczy do Chatki i z powrotem. Odkąd znam Bieszczady, takie pielgrzymki zawsze tamtędy chodziły, ale nigdy aż tak liczne. Tym razem setkami szli starzy i młodzi, babcie z wnukami, matki z dziećmi w nosiłkach i lekko już nawaleni faceci z puszkami piwa w rękach. Przepychanie się, głośne rozmowy przez telefony, robienie selfie, nawoływania, płacze dzieci - istny cyrk na kółkach. To nie były moje Bieszczady.

Przebrnąłem to i dotarłem do tablicy informującej, że Chatka jest zamknięta z powodu przebu-dowy. Ten napis był chyba najgorszą informacją dnia dla tej hurmy idących do góry. Zrozumieli bowiem nagle, że z piwa w schronisku nici. Pewnie dlatego większość z nich porozkładała się na ziemi, odpoczywała i zaczynała wracać.

Ja poszedłem dalej i po chwili zobaczyłem coś, czego wolałbym nie zobaczyć. Starej Chatki nie było, a na jej miejscu stał zupełnie inny budynek pod blaszanym dachem, baterią solarów obok i resztkami budowlanego bałaganu wkoło. Nie podchodziłem już bliżej, ale odszedłem nieco na bok i usiadłem w trawie. „No, to już po Chatce” - pomyślałem i wspomnieniami poleciałem do dawnych czasów. Przypomniałem sobie wieczór chyba sprzed ćwierci wieku, gdy po burzy wyrozumiała Ulka pozwoliła nam suszyć ubrania i buty przy kuchennym piecu. Wspomniałem też pewien jesienny dzień, kiedy z powodu nieprzeniknionej mgły długo błądziłem, zanim znalazłem Chatkę.

Żal mi się zrobiło tamtego starego schroniska, bo to nowe będzie chyba tylko barem piwnym i butów w nim już nikt suszyć nie będzie.

Na szczęście z miejsca gdzie siedziałem schroniska nie było widać, a Caryńska, Tarnica i Rawki z Działem stały na swoich miejscach - jak dawniej majestatyczne i piękne. Znowu widziałem moje Bieszczady i długo syciłem się ich widokiem.

Schodząc, przyglądałem się ludziom na szlaku. Patrzyłem na ich spocone od wysiłku twarze, na złociste sandałeczki na stopach, na kwieciste leginsy na tyłkach i - choć wcale mi się to nie podobało - zrozumiałem, że tak to już musi być. Ci ludzie przecież muszą tak zasuwać, żeby zrobić sobie zdjęcie na szczycie, wysłać je do znajomych i w ten sposób zaliczyć Bieszczady. Oni tak muszą i ja tego nie zmienię. Ja natomiast zawsze mogę odejść na bok, lub pójść inną drogą i popatrzeć na góry po mojemu.

Po zejściu z gór poszedłem na kolację do restauracji, w której młody człowiek wystylizowany na kowboja bardzo ładnie śpiewał i grał na gitarze. „Majster Bieda”, „Harasymowiczowskie Pejzaże” i tym podobne piosenki poprawiły mi humor i przekonały, że w sumie nie jest źle.

Na drugi dzień wybrałem się do Balnicy, a właściwie do miejsca które po niej zostało.

Idąc powoli pustą drogą doszedłem do opuszczonej kapliczki nad małym źródełkiem. Kiedyś była to cudowna kapliczka, bo źródlana woda podobno leczyła oczy. Pielgrzymowano tu aż zza Wyhorlatu, a szczególnie w święto Jordanu. Dzisiaj kapliczka nadal jest cudowna, bo kryje prawdziwe cudeńko sztuki - obraz Madonny pędza śp. Zdzisława Pękalskiego. Kapliczka nie jest zamknięta, obraz wisi niezabezpieczony, a mimo to nikt go jeszcze nie uszkodził ani nie ukradł - istny cud.

Idąc dalej, minąłem cerkwisko z cmentarzem, na którym kilka odnowionych grobów świadczyło o tym, że pamięć o tutejszych zmarłych jeszcze gdzieś na świecie żyje.

W końcu dotarłem do kolejnego niezwykłego miejsca - krzyża pańszczyźnianego. W połowie dziewiętnastego wieku w Galicji zniesiono pańszczyznę, a na pamiątkę tego chłopi urządzali jej pogrzeby. Robili trumienki, wkładali do nich tzw. „księgi powinności” i zakopywali w ziemi. Na tych symbolicznych grobach stawiali krzyże lub kapliczki, czasem sadzili tam drzewa. Miejsca te uważali za obłożone klątwą, która spadnie na każdego, kto by taki grób rozkopał. Chłopi bowiem wierzyli, że spowodowałoby powrót pańszczyzny.

Usiadłem koło krzyża i pomyślałem, że przecież jeszcze niecały wiek temu mieszkali tu ludzie. Pracowali, modlili się w cerkwi, a w święto Jordanu spotykali przy kapliczce pielgrzymów aż spod uherskiej granicy. Zapewne starsi wieczorami opowiadali o pochówku pańszczyzny i życie nieśpiesznie szło do przodu. A potem stało się potem? Potem przyszła wojna, Akcja Wisła i wieś zniknęła. Zostało po niej tylko tych kilka pamiątek i pusta dolina.

A jak wyglądałoby to miejsce, gdyby tamte tragedie się nie wydarzyły?

Na pewno nie szedłbym tu po piasku i kamieniach, ale po asfalcie. Starsze domy miałyby jeszcze po kilka drzew owocowymi w ogrodach, a nowsze już tylko wystrzyżone trawniki i tuje przed gankami. Byłby jakiś sklep, do którego klienci podjeżdżaliby autami. Sklepowa do swoich mówiłaby po rusińsku, a do innych po polsku. Pewnie byłoby tu kilka domów z napisami „Wolne pokoje”, a może i jakiś pensjonat z restauracją. Cerkiew miałaby błyszczący nowy dach, a cudowna kapliczka solidne drzwi. Tu, koło krzyża byłaby pewnie pętla autobusu, skąd można by pojechać do Cisnej, albo i do Sanoka. Żyliby tu potomkowie tamtych ludzi sprzed wieku - bieszczadzcy górale. Żyliby po nowemu, ale jednocześnie po swojemu - po balnicku.

A co zobaczyłbym wczoraj spod Połoniny Wetlińskiej?

Na Wyżnej Przełęczy zapewne też widziałbym przepełniony parking i ludzi walących stamtąd do góry. Caryńska i Rawki wyglądałyby tak samo, ale dolina Berehów nie byłaby pusta. Aż po Wyżniańską Przełęcz stałyby domy, a ja widziałbym ich kolorowe dachy. Gdzieś pod lasami może pasłoby się bydło - Berehy Górne by żyły.

Żyłyby też inne zniszczone przez wojenne i powojenne wydarzenia miejscowości, a te niezniszczone żyłyby inaczej. Nie wiem, czy ludziom w nich byłoby lepiej czy gorzej, ale wiem, że byliby to inni ludzie.

Zaglądając w zakamarki doliny i rozmyślając pod krzyżem, ani się spostrzegłem, że dzień się już nachylił i trzeba było wracać. Ruszyłem więc w dół, ale rozbudzona wyobraźnia pracowała dalej. Przebiegałem myślami znane mi bieszczadzkie „wioski widma” i w czasie tej myślowej wędrówki uświadomiłem sobie, że Bieszczady są górami bez górali.

Zły wicher historii wymiótł prawie wszystkich rdzennych mieszkańców Bieszczad, a w ich miejsce przybyli różni ludzie z całej Polski. Jedni szukali tam lepszego życia, inni uciekali przed czymś lub przed kimś, niektórzy szukali przygód, a jeszcze innych przywieziono w tamte strony jako skazańców. Byli to ludzie dobrzy i źli, mądrzy i głupi, uczciwi i łachudry. Ciężko pracowali, budowali domy, zakładali rodziny, słowem tworzyli nowe społeczeństwo. Udało im się. Na ile mogli zagospodarowali góry i wrośli w nie. Niektórzy nawet zostali bohaterami romantycznych opowieści, ale czy stali się góralami? Nie stali się i pewnie nigdy się nie staną, bo góralskości nie można się nauczyć. Góralem trzeba się urodzić i swoje korzenie mieć górach, a nie gdzieś pod Łodzią, Poznaniem czy Katowicami. Gdy w innych częściach polskich Karpat ktoś nosi nazwisko Bachleda, Kawulok czy Hula, to od razu wiadomo, że jest góralem z pradziadów i skąd jego ród. A w Bieszczadach co? Lewandowski, Rachwalski, Wójcik - to ładne nazwiska, ale z daleka pachną nizinami.

Bojków zostało niewielu, więc bieszczadzkich górali właściwie nie ma, a góry bez górali - choćby najgęściej zamieszkane - wydają się puste.

Średnia ocena: 5.0  Głosów: 4

Zaloguj się, aby ocenić

Komentarze (19)

  • Tjeri 2 miesiące temu
    Jak zawsze, przeczytałam z przyjemnością, choć i ze smutkiem.
    Nie byłam w Bieszczadach dwadzieścia parę lat i boję się konfrontacji. Na Wetlinską i wtedy szły pielgrzymki, to teraz sobie nawet nie wyobrażam. Muszę w końcu pojechać, bo jak mówisz góry wciąż te same.
    Ciekawe refleksie z góralami, pustymi górami. Nigdy o tym w ten sposób nie myślałam, a tak przecież jest. Z jednej strony również właśnie to przyciągało tam ludzi (w tym turystów), bo każdy czuł się trochę jak na Dzikim Zachodzie, zdobywcą i odkrywcą. Ale z drugiej – nie można podejrzeć szczątków dawnego życia, gwary, czyjaś babcia nie robi wnukom tradycyjnych przysmaków, przyspiewując starych melodii. Nie mówimy, a bo ci bieszczadzcy górale to zawsze... oni są tacy...
    No tak, nie ma ich. I faktycznie pusto pod tym względem.
    Świetny tekst!
  • Marian 2 miesiące temu
    Tjeri, dziękuję za wizytę i obszerny komentarz. Widzę, że mamy podobny pogląd na sprawę.
    Pozdrawiam.
  • Dekaos Dondi 2 miesiące temu
    Marianie↔Ciekawie opisałeś. Tak po ludzku, odczuwalnie. Przemijanie "z każdą chwilą" już nie takie samo.
    Góry i wszystko na nich→też. Dobrze chociaż, że w mózgu jest miejsce, także na chciane wspomnienia.
    "Na początek poszedłem się przez Okrąglik"→chyba coś nie pasi:)
    Pozdrawiam?:)
  • Dekaos Dondi 2 miesiące temu
    No i fajnie o Bieszczadach co "urosły"?:)
  • Marian 2 miesiące temu
    Dekaos, dziękuję za odwiedziny i komentarz. Cieszę się, że Ci się podobało.
    To "się" przy Okrągliku poprawię.
    Pozdrawiam.
  • danuta 2 miesiące temu
    "Okrąglik -chyba coś nie pasi" dlaczego nie pasi ? Z przełęczy nad Roztokami Górnymi jak najbardziej.
  • danuta 2 miesiące temu
    Jak zwykle pięknie opisane, czułam się jakbym tam była. Pozdrawiam.
  • Marian 2 miesiące temu
    Danuto, dziękuję, że wpadłaś i poczułaś się jak tam.
  • Narrator 2 miesiące temu
    Ciekawe refleksje wywołane malowniczym pejzażem pięknego regionu. ?

    W Bieszczadach gościłem ostatni raz latem roku 2019. Nad Soliną tłumy ludzi: na plaży, na drodze, godzina czekania na stolik w restauracji. Chciałem się ratować wspinaczką na Tarnicę, a tam na szczycie jeszcze większe zgromadzenie, bo wybudowali łatwe wejście szerokości autostrady dla kobiet w ciąży i z dziećmi na ręku. Po pociągu do Ustrzyk zostały tylko zardzewiałe szyny porośnięte rumiankiem i drezyna, którą można zabukować online. Wszystko na sprzedaż, na wszystkim można zarobić. Wolałem uśpioną, leniwą atmosferę PRL-u: niewydolność jest dobra — pozwala konserwować środowisko.

    Góry nie są puste — góry są zatłoczone i zaśmiecone. ⛰️?
  • Tjeri 2 miesiące temu
    Opisałeś moje strachy co do powrotu w Bieszczady... Ale i tak muszę tam w końcu pojechać. Może znajdzie się jakieś mało popularne miejsce, gdzie przetrwał dawny klimat? A co do Twojego ostatniego zdania, myślę że Marian też to zauważył. Wydaje mi się, że chodziło raczej o pustkę tradycji i kultury, którą mogą tylko przekazać poprzednie pokolenia zwartej społeczności. O góralskiego ducha. W tym kontekście tytuł jest sprytno-przewrotny.
  • Narrator 2 miesiące temu
    Tjeri

    Czasu nie powstrzymasz, zmian również, dlatego powinnaś jechać — nic nie zyskujesz nie jadąc.

    Po drodze z Ustrzyk Górnych do Dolnych i dalej, aż do Sanoka jest mnóstwo nowych lub odremontowanych domów z kwaterami dla turystów. Ja byłem w pełni sezonu pod koniec lipca podczas szkolnych wakacji. Zatrzymałem się w Domkach na Stoku w Ustrzykach, rankiem wyszedłem na Małego Króla, położyłem się w trawach i leżałem tam długo ciesząc się każdą chwilą, wiedząc, że być może nigdy tam nie wrócę.

    Jedź teraz, kiedy dni nie są jeszcze zbyt krótkie, a słońce za dnia wciąż przygrzewa. ?
  • Tjeri 2 miesiące temu
    Narrator,
    Mam dość daleko, ale w końcu muszę się wybrać. A co do pory masz rację – w październiku Bieszczady zawsze były najpiękniejsze. I rykowiska wszędzie...
  • Narrator 2 miesiące temu
    Tjeri

    >>>> Mam dość daleko
    A to dobry dowcip. ? Co ja mam powiedzieć❓

    Tu nie o odległość chodzi, tylko o tak zwany bezwład logistyczny — trudno się ruszyć z miejsca, bo to wymaga planowania, przewidywania, finansowania, asekurowania…

    Najbezpieczniej jeździć w Bieszczady na YouTube. ?
  • Tjeri 2 miesiące temu
    Narrator hihi, wyobraziłam sobie, że zwrócisz uwagę na to "daleko" :)). Miałam na myśli weekendowy wypad, tak chodzę sobie od czasu do czasu po Sudetach, do których mam blisko, teraz będą niedoceniane Góry Złote. Na wyprawę w Bieszczady trzeba by nieco więcej czasu mieć, choć jeśli się uprzeć... :))
  • Marian 2 miesiące temu
    Narratorze, dziękuję za wizytę i obszerny komentarz. No niestety, coraz wiecej tam takich scen i widoków.
    Pozdrawiam.
  • maciekzolnowski 2 miesiące temu
    Lubię takie refleksyjne wędrówki. Zapisałem w pamięci takie oto zdanie: "Nowe będzie chyba tylko barem piwnym i butów w nim już nikt suszyć nie będzie". Pozdrawiam! Maciek :)
  • Marian 2 miesiące temu
    Maćku, dziękuję za wizytę i komentarz. No, takie to nowe schronisko chyba będzie.
    Pozdrawiam.
  • Pobóg Welebor 2 miesiące temu
    Ciekawe, podoba mi się, że góry urosły, a ta ciekawostka o pogrzebie pańszczyzny niesamowita. Może mi się przydać, dzięki ?
  • Marian 2 miesiące temu
    Pobóg Welebor, dziękuję za wizytę i komentarz.
    O pogrzebie pańszczyzny też wcześniej nie wiedziałem.
    Pozdrawiam.

Napisz komentarz

Zaloguj się, aby mieć możliwość komentowania