SKRAJNICA Paweł Sawicki (Mroczna Powieść Słowiańska) – Cz.10

Rozdział 11.

Zdrożonym a głodnym tęgo dotarł nareszcie Tumir Czerma do Skrajnicy, gdzie się ku jedynej gospodzie, Pejsonatem zwanej, zara skierował. Wewnątrz wypełnionego niemal po brzegi szynku gwarno a duszno było, wszędzie zaś panował smród niemożebny, tak z ludzi, jak i z kuchni bijący. Większość gości stanowili pochodzący zewsząd pracownicy miejscowego tartaku, izby w gospodzie zamieszkujący.

Dosiadłszy się do jednego ze stołów, Czerma pił właśnie piwo, przyniesione mu przez syna karczmarzy, gdy pośpiesznie zbliżył się doń Ynkiel, i wziąwszy go pod łokieć a w pas się kłaniając, przez salę powiódł.

– Panie wielmożny kapitanie, pan wybaczysz! Ycek młody a głupi jeszcze, nie miarkuje, co taka figura nie może z pospólstwem siedzieć! – trajkocząc cięgiem po swojemu, drzwi do alkierza szeroko przed kapitanem roztwierał. – Panie wielmożny kapitanie, pan wybaczysz! Pan raczysz usiąść i się rozgościć! Ynkiel zara przyniesie wielmożnemu panu kapitanowi najlepszego alkoholu a mięsa! Pan kapitan zjesz mięsa?

– Polewkę z rybów jeść miałem...

– Ajajaj! Polewka z ryb! – żywo a gestykulując, wzgardził Ynkiel wszelką zupą rybną, ohydy wyraz na twarz przywołując. – Polewka z ryb jest dla gawiedzi! Dla wielmożnego pana kapitana jest mięso! Jest jajecznia! Zjesz pan kapitan jajeczni z mięsem?

– Głodnym, atoli polewka a placka kawał starczą...

– Ajajaj! Polewka z plackiem! – urażony do żywego, pompatycznie się Ynkiel za serce złapał. – Azaliż wielmożny pan kapitan chcesz, żeby ludziska biednego Ynkiela na ozory wzięli?! Żeby o biednym Ynkielu gadali, co podał panu kapitanowi polewkę z plackiem?! Ajajaj!

Tu, drzwi otwarłszy, ku kuchni zawołał:

– Ycek! Lachera! Jazda! Podać wielmożnemu panu kapitanowi jajeczni z mięsem! A żywo!

Rzuciwszy dyspozycję, na powrót usłużnym się stając, dodał uniżenie:

– Zara Ynkiel sam czego dobrego panu kapitanowi do napicia przyniesie! Napijesz się wielmożny pan kapitan araku?

– Piwam aby ledwie upił...

– Ajajaj! Piwa! Pan wielmożny kapitan chcesz chyba, żeby biednego Ynkiela na ozory ludziska wzięli! Czy pan wykładasz sobie, co by we wsi gadali, kiedy by Ynkiel podał panu kapitanowi zwykłe piwo?! Ja już przynoszę panu kapitanowi słodkiego araku!

Naówczas ze spuszczoną głową wszedłszy do komory, postawił młody Ycek na stole wielką michę parującej jajeczni, gęsto tłustym mięsem przetykanej. W pokorze wycofującego się syna, krewki ojciec szmatą okładać zaczął, lamentując przy tym:

– Ty wiesz, kto to jest?! To jest wielmożny pan kapitan straży miejskiej! Ty Ycek patrz a ty zapamiętaj jego sobie raz a na zawsze! Wielmożnego pana kapitana to obraża, kiedy przy stole z ciżbą siedzi! Dla wielmożnego pana kapitana jest miejsce w alkierzu! – szmata śmigała nad głową chłopaka. – Ty Ycek chyba chcesz, coby nas ludzie na ozory wzięli! Wielmożnego pana kapitana ty sobie Ycek zapamiętaj raz a na zawsze!

Jak tylko Yckek spod sprawiedliwie karzącej ojcowskiej ręki czmychnąć zdołał, chyłkiem, karnie, spojrzenia wznieść nie śmiąc, do izby weszła niewiele od brata starsza Lachera, przynosząc kiełbasę a kołacz. Znalazłszy się w zasięgu dziewczęcia, szmata ponownie w ruch poszła.

– Ajajaj! Ty sobie Lachera zapamiętaj! Ty się Lachera przypatrz i ty zapamiętaj! To jest wielmożny pan kapitan straży miejskiej! Ty Lachera nie podawaj wielmożnemu panu kapitanowi polewki z plackiem! Ty podawaj wielmożnemu panu kapitanowi jajecznię z kiełbasą! I kołacza! Ajajaj! Ty Lachera chyba chcesz, żeby nas ludziska na ozory wzięli! Ty się dobrze Lachera przypatrz wielmożnemu panu kapitanowi i ty jego sobie zapamiętaj raz na zawsze!

Udało się i córce jakoś z komory wyśliznąć, zara też Ynkiel na powrót usłużnym a pokornym się robiąc, uprzejmie do Czermy się zwrócił:

– Wielmożny pan kapitan raczysz wybaczyć! Młode jeszcze, nicponie! Hahaha! Muszą się nauczyć, że są goście, i są „goście”! – przetarł czysty stół. – Pan wielmożny kapitan raczysz wybaczyć! Ynkiel zara przyniesie wielmożnemu panu kapitanowi araku! Ynkiel już niesie wielmożnemu panu kapitanowi arak!

I cały czas czołobitny, z komory się wycofał, drzwi za sobą zawierając.

Wpatrzony w parująca przed nim michę, Czerma wymiarkować próbował, kiedy ostatnio jadł coś podobnego. Jego żołądek, w komitywie będąc z nosem a zaślinioną gębą, podpowiedział mu, że dawno. Przysunąwszy sobie jajecznię bliżej, oderwał kawał kołacza i rozkoszując się każdym kęsem, począł żreć.

Kończył akurat, gdy powrócił karczmarz, a stawiając na stole butelkę i dwa cynowe kubki, zwyczajny swój lament zaczął:

– Wielmożny pan kapitan wybaczysz Ynkielowi! Ja musiałem kobiety do roboty pogonić! Ajajaj! One to nic, tylko by gadały, miast robić! – karczmarz napełnił kubki. – Pan wielmożny kapitan wykładasz sobie, cóż to za utrapienie, trzy córki a jednego tylko syna mieć?

Nie potrafiąc sobie wyłożyć, co to za utrapienie, mieć trzy córki a jednego syna, świetnie za to rozumiał Czerma, cóż to za miód mieć ojca takiego jak Ynkiel. W zadumaniu wzniósł swój kubek ku oczom i jego mlecznobiałej zawartości się przyglądał.

– A pan kapitan wiesz, co to arak? – Ynkiel stuknął swem naczyniem w kubek kapitana. – Arak to po naszemu „niedźwiedzie mleko”. Hahaha! Rozumiesz pan? Białe a słodkie, jak mleko, a mocne w gardle! No, zdrowi bywajcie! Wielmożny panie kapitanie!

Przepiwszy, poczuł Czerma w gardle przyjemny, słodkawy anyżowy aromat, po którym krtań przypiekła a zgrzała się. Trunek był naprawdę dobry, acz rzadki w tych stronach, nastarczać go bowiem musiano z dalekich krain. Mało komu dane było upijać się nim.

Przemacawszy kieszenie, kapitan znalazł w którejś resztki zawilgotniałego suszu i starą fajkę. Widzący to, z czeluści swego fartucha karczmarz pospiesznie wydobył ozdobne pudełko, w którym równo ułożone tkwiły małe zawiniątka z liści. Zachęcony przez Ynkiela, Czerma przypalił od świecy jedno z nich. Poczuwszy aromatyczny dym w płucach, zmrużył na chwilę oczy Czerma, pozwalając rozchodzącej się po całym ciele błogości dotrzeć w każdy jego zakamarek. Nie zdążył pomyśleć nawet, jak by cudownie było spłukać dym arakiem, a już Ynkiel kubki napełniał.

Wychylili.

Przez chmurę niebieskiego dymu przepatrywał tera Czerma gospodarza, któren wyczekująco na krześle siedział, kolejne życzenia gościa zgadywać usiłując. Zawsze w swej małej, okrągłej czapeczce, ze strąkami włosów po obu stronach twarzy opadającymi, z długą brodą a nowomodnym binoklem osadzonym na wydatnym nosie nosie, jawił mu się cokolwiek komicznie.

Odkąd kapitan pamięcią sięgał, niepodobna mu było wyzbyć się wzgardy dla nieszczerej, wymuszonej uprzejmości a służalczości przyodziewanych przez wszystkich Ynkieli tego świata, niechby tylko widoki mieli, choćby i najdalsze, by co dla się uzyskać. Były w Podgórzu kramy, warsztaty, sklepiki i karczmy przez Obfitowało Podgórze w karczmy, sklepy, kramy czy warsztaty przez krajan Ynkielowych prowadzonych. Wszyscy oni podobnie wyglądali, podobnie prawili, podobnie się zachowywali.

I wszyscy oni zawsze mieli butelkę araku abo i co lepszego w zanadrzu.

– A skądżeście wy, tak właściwie, są, panie Ynkiel? – spytał Czerma, pachnącym tytoniem głęboko się zaciągając.

– Mój lud starszy jest, niźli te góry! Liczniejszy, niźli drzewa w tym prastarym lesie! – gospodarz zatoczył ramionami szeroki łuk. – Moje przodki pierwszymi byli w tych stronach! Oni zbudowali owe miasto, na które pan codziennie patrzysz!

– Człek poważny was pyta, to se lekko tego nie bierzcie, panie Ynkiel – rzekł Czerma szorstko. – Cięgiem ano bajdy snujecie, wodzicie za nos w bajaniach, a tyle im do prawdy, co mnie do akuszerki... Poniechalibyście tego waszego lamentu,, to i rad byłbym pobajurzyć z wami, kiej człek z człekiem. Ale kiej wy jazgotać aby chcecie, kiej ta baba, to za gościnę płacę a spać się kładę...

– Wielmożny pan kapitan ranisz serce biednego Ynkiela! A dlaczego ja nie mam mówić o moich dziadach a pradziadach?! – urażonego znów udając, wzniósł gospodarz oczy ku górze. – Oni krwią swoją zbudowali wszystko to, na co pan dzisiaj każdego dnia wzdychasz!

Czerma westchnął. Karczmarz nalał araku. Oba wypili.

– Ojczyzna gdzie wasza? Dom dziadów waszych gdzie, panie Ynkiel?

– Wielmożny panie kapitanie! Tu moja ojczyzna! – ku wyszorowanej, tarcicą kładzionej podłodze, palcem wskazał. – Gdzie żyję ja, żona moja a dziatki me! To ziemia jest moja, tu moja karczma stoi, tu jest całe życie moje!

– Ja pytam, kajście rodzeni, panie Ynkiel...

– Ja się tu rodziłem! – karczmarz w szerokim geście ramiona rozłożył. – Moja żona się tu rodziła! Moje dziatki! Widzisz pan, wielmożny panie kapitanie, przodkowie a pradziadowie moi ze świata szerokiego przywędrowali, żeby na tej ziemi ojczyznę dla nas wszystkich budować...

Nie będąc w historii regionu najbieglejszym, wiedział jednakowoż Czerma, co krajanie Ynkiela, śród nich on sam, przybyli w te strony w znacznej liczbie nie dawniej, niż ze trzydzieści lat temu; kiedy trwała ostatnia wojna, kolejną tylko będąca w całym ciągu regularnie pomiędzy zwaśnionymi krainami wybuchających starć zbrojnych, masy ludzkie przed śmiercią a wyniszczeniem uciekające przepychając przez kontynent.

– Przecie z ojcami swemi na ostatnią wojnę żeście zza gór przyszli...

Gospodarz niechętnie na kapitana łypnął, mimo uszu uwagę przepuszczając, i skręconym liściem go poczęstowawszy, araku znów polał.

– A dziady wasze, ojce, gdzie porodzeni? Jam szczerze ciekaw jest – mówił Czerma nieco znużonym głosem. – Miarkuję, co z rodaki wasze, panie Ynkiel, wszędy na jedną modłę prawicie o dziejach waszych, miarkuję też chyba, czemu tak czynicie. Więcej coraz obcych przybywa ze stron dalekich, odzianych inaczej, nieznaną mową gadających, z ichnimi obrzędami a rytuałami, a też każden z własnym pochodzeniem. Sęk w tym, co wszystkie one przekazy przeczą se wzajem. Dosyć tego, coby dziad się osiedlił a sochą jaki kawałek grontu przeruszył lebo gospodę abo kuźnię postawił, by wnucy jego opiewać mogli, co tu ichnia ojczyzna, i to z dziada pradziada. A ja, jako rzekłem, prawdziwiem ciekaw, skądście wy są, panie Ynkiel.

Zmarszczywszy brwi, krzakiem mu nad oczami porosłe, bacznie słuchał a przyglądał się Ynkiel kapitanowi.

– Wielmożny pan kapitan niebezpieczne słowa prawisz – ostrożnym a podejrzliwym głosem rzekł. – Pan rzeczesz...co pan właściwie rzeczesz? Że Ynkiel nie gada prawdy? To bardzo nieładnie, panie kapitanie! Bardzo nieładnie! Pan uważasz, że tu nie jest ojczyzna Ynkiela Zajtenloken! Łamiesz mi pan serce, wielmożny panie kapitanie! Ja tu karczmę prowadzę! Ja ludzi karmię! Ja datki płacę, jak się należy! Mój ojciec i dziad karczmę prowadzili! Ludzi karmili a podatki płacili! Wielmożny panie kapitanie, pan nie wiesz, co pan gadasz! – latami ćwiczona mina, wciąż tę samą urażoną dumę udająca, na obliczu gospodarza się pojawiła i jak się recytuje na pamięć wyuczoną a wielokroć powtarzaną mowę, tak Ynkiel swoją opowieść wysnuwał, głosem z lekka znużonym, z rzekomym dramatem historii zgoła nie licującym – Pan nie masz prawa tak mówić! Ludziom wolno szukać miejsca na świecie i je znajdować! Czy pan wiesz, wielmożny panie kapitanie, co babka moja sprzedawała resztki na bazarze w mieście, żeby zarobić na jedzenie dla swoich dziatek a na komorne? Ona w słońce, deszcz i mróz sprzedawała resztki, by dziatki nakarmić! A wiesz pan, wielmożny panie kapitanie, co matka moja robiła? Ona prała a bieliznę ludziom gotowała, żeby nakarmić swoje dziatki, komorne żeby zapłacić!

– Ojciec wasz zakład szewski w mieście prowadzi – rzeczowo stwierdził Czerma. – Ten sam, co go dziad wasz za półdarmo wykupił, zara po przybyciu do Podgórza.

– Wielmożny pan kapitan niech nie szarpie dobrego imienia mojego dziada, panie kapitanie! – oburzył się gospodarz. – On uratował zakład, który na skraju bankructwa był! On życie jego właścicielowi uratował!

– Pożar pracownię strawił...dziwny pożar... – zauważył kapitan – a właściciel nie zdołał go odbudować potem, temu sprzedać zmuszon był go za bezcen!

– On nie umiał zarobić pieniądz, panie kapitanie! Gdyby on potrafił robić pieniądz, miałby fundusz i odbudowałby zakład! – przekonywał Ynkiel. – Miasto nie potrzebuje szewce, co nie umieją zarobić pieniądz! Miasto potrzebuje, żeby pracownia dochód niosła! Miasto potrzebuje datków! Miasto potrzebuje kwitnąć! Moja babka...

– Kram prowadziła babka wasza, w nim resztki z pracowni szewskiej męża sprzedawała – przerwał mu Czerma. – A wasza matka kieruje robotą we własnej pralni! Ludzi tam trudni do roboty!

Pokraśniał karczmarz na twarzy, atoli nic ze swojego animuszu nie stracił.

– Pan nie szargaj dobrego imienia Zajtenloken! Pan się nad moją biedną babką a matką nie znęcaj! Pan nic nie wiesz o mojej rodzinie! Pan nie wiesz, jak to jest wiązać koniec z końcem! – wznosząc ręce i oczy ku górze, Ynkiel piał dramatycznie. – Czy pan wiesz, jak to jest przyjść z niczym w obcy kraj a od niczego zaczynać? Czy pan wiesz, jak ja się musiałem natrudzić, ażeby dzisiaj tutaj stała karczma?

Z rozbawieniem, ale i z lekkim poirytowaniem słuchał Czerma wyrzekań Ynkiela.

– Po stryju waszym ta karczma jest – wtrącił – wraz z przychówkiem a wszystkim przy niej...

Za wygraną dać zbyt łatwo nie chcąc, spuścił co nieco karczmarz z tonu.

– Pan bierzesz wszystko zbyt dosłownie, wielmożny panie kapitanie! Ja prawię o losach moich braci, co mniej szczęścia mieli! Czy pan wiesz, jak ciężko jest zaczynać życie od niczego? Czy pan wiesz, jak się żyje, kiedy na każdym kroku ludzie wilkiem patrzą a kamienie przez okna rzucają?

– ...we świecie, gdzie moc ludzi jeno se pomarzyć może o własnym oknie... – zauważył gorzko Czerma, lecz Ynkiel zdał się tego nie słyszeć.

– Wszystko to zawiść a zazdrość ludzka! – gospodarz opowiadał w uniesieniu. – O moich biednych rodakach prawię, którzy w pocie czoła pracowali, a wszystko ostawić zmuszeni, przed ową zawiścią a zazdrością precz uchodzili! Sprzedawać ze stratą dorobki a majątki zmuszeni, precz szli! Częstokroć czeladzi, parobków a wierzycieli spłacić nie mogli, żywo precz iść zmuszani! Wielmożny pan kapitan nie wiesz, co to ludzka zawiść a zazdrość! Złe ludzie syna mi a parobka obili, sam pan wiesz! A okradli mnie onegdaj! Do składzika wyłamali odrzwia i okradli! Psa struli! Pan wykładasz sobie, co kosztuje dzisiaj porządny pies? Jeszcze kiedy to dwakroć napadali na wóz mój, co nim zamówiony towar wiozłem! Wykładasz pan sobie, co za podłość?!

Suche oczy jedwabną chustą ocierając, ze trzy razy pociągnął Ynkiel nosem i resztę araku z butli rozlał. Poczęstowawszy kapitana zwiniętym liściem, sam też przypalił i syna swego zawołał., Pomny ojcowskiej szmaty, Ycek ostrożnie łeb rozczochrany przez drzwi wraził, zara się też wycofał polecenie spełniać, bo mu karczmarz przykazał araku jeszcze przynieść, na kurtuazyjne protesty kapitana uprzejmie nie zważając.

– Gdzie rynsztok wypełniony jest ludźmi, co z wyższością patrzą na jeszcze od nich podlej żyjących – stwierdził Czerma sucho – zawżdy ktoś ochoczo ciśnie kamień w okno domu, z którego cięgiem jeno pleśniejące resztki i łajno w ten rynsztok spływają...

– Pan nie możesz winić pracowitych ludzi, co ciężką a uczciwą pracą majątku dochodzą, wielmożny panie kapitanie! Jak ktoś nie chce zarobić pieniądz, to jego nie zarobi! – bronił gospodarz.

– ...”ciężką a uczciwą pracą”... – zadumany, powtórzył kapitan. – Skorośmy juże przy „ciężkiej a uczciwej” pracy...co wam tam skradli złodzieje ze składzika a transportu, panie Ynkiel?

Karczmarz machnął ręką lekceważąco.

– Biedny Ynkiel, acz szczęściem nie zginęło wiele...rzecz w tym, co ludziska zawistni a hardzi, zawzięci! Żeby tak napadać na biednego kupca, co całą wieś karmi!

– A któż i po cóż miałby was napadać, panie Ynkiel? Czemu, skoro nic nie zaginęło?

– Panie kapitanie, czy pan wiesz, co mnie połowa ludzi borgi spłaca? Ja im robię dobrodziejstwo, borguję zboże, mąkę, gotowego grosza takoż, jak komu trzeba. A oni mnie potem oddawać nie chcą! – biadolił gospodarz. – Któż to może wiedzieć, kto napadł a po co? Podły naród a zawistny...

– Dajecie ludziom towar a gotowiznę – przerwawszy mu, rzekł kapitan – ale oddawać muszą wam z nawiązką, z tęgą nawiązką. Wszyscyście podobni w tym, gdzie tylko krajanie wasi, tak samo czynicie. Przecie wiadomo wam, co ludziska nijak nie mają czym tego oddać.

– Po cóż więc brać, pożyczać, kiedy nie planują spłacać? – Ynkiel rozłożył ręce w geście bezradności i uśmiechnął się rozbrajająco

– Głodem przymierają ludzie i dziatki ich, biorą zatem, coby przetrwać – z goryczą zauważył Czerma. – Potem oddać wam muszą dwakroć tego, czego im wprzódy brakło.

– Jakbym ja dawał ludziom bez nawiązki, ja bym nic na tym nie zarobił, panie kapitanie! A jakbym ja nic na tym nie zarobił, to ja bym stracił cały majątek i nie miał z czego ludziom borgować!

Westchnął na to kapitan i zapatrzył się na siedzącego kupca, któren uśmiechał się, brodę swą głaszcząc. Znać głęboko wierzył on w zręczność i przenikliwość swojego rozumowania.

Kolejnego skręta z liści delikatnie w palce ująwszy, poczekał, by mu go Ynkiel świecą przypalił.

– Co wam wzięto, panie Ynkiel? W kradzieżach? – zagadał powtórnie.

– A... niczego tam wartego, wielmożny panie kapitanie – ponownie machnął ręką Ynkiel. – Widzisz pan, zawiść a podłość ludzka...

– Sieci rybackie wam wzięto – Czerma spokojnie wszedł w słowo rozmówcy. Głos jego zrobił się twardy. – Z transportu. A ze składzika ryby skradziono.

– Wielmożny pan kapitan złodzieja znalazłeś? – w dłonie aże klasnął z radości karczmarz. – Ja czułem! Ja wiedziałem, że pan jesteś człek szlachetny a solidny i pan znajdziesz...

– Na co wam rybackie sieci, panie Ynkiel? – Kapitan zdawał się być całkowicie skupiony na skręconym liściu, z którego unosiła się cieniuteńka stróżka dymu.

Uśmiech zamarł na ustach karczmarza, zara jednak recytować począł wyuczonym tonem, jako przedtem. Głos mu tylko trochę jakby zacichł.

– Ja kupcem jestem a kupczę wszystkiem, co ludzie kupują a sprzedają. Jak komu sieci potrzeba, to sieci sprzedaję...

Kapitan straży przerwał mu gestem, zniecierpliwiony.

– Zmęczonym już, panie Ynkiel, to rzeknę prosto: ja wiem, na co wam sieci, wiem i to, skąd ryby wasze, co je w karczmie sprzedajecie.

Chciał coś na to odrzec gospodarz, lecz stalowe wejrzenie w oczy mu wbiwszy, Czerma dalej ciągnął:

– Rzeka książęca jest, wraz z rybami a wszystkim, co w chędożonej wodzie żywie. Kto kradnie z rzeki, jakby samego księcia okradał. A za okradanie księcia jedna kara jest. Szubienica. Tedy miarkujcie se dobrze, co wam zara...

Ponownie w świętym oburzeniu poczerwieniawszy, chowając ozdobne pudełko w kieszeń i arak korkiem zatykając, wszedł Ynkiel kapitanowi w słowo, tylko nieco zbyt głośno:

– Pan nie masz prawa tak mówić do biednego Ynkiela! To są obelgi a oszczerstwa! A ja sobie nie chcę na nie pozwolić! Pan sobie za dużo pozwalasz! Ja do kasztelana skarżyć na pana pójdę! Niczego mi pan nie udowodnisz, a za...

Huknęła w stół pięść ogromna, aże podskoczyły i brzęknęły naczynia. Skulił się Ynkiel w sobie i zacichł.

– Milcz pan i słuchaj, kiedy mówię do niego! – wielkim głosem rzekł Czerma. – Miarkuję sobie, co dowodzić wam niczego nie będę musiał, ale to wasza w tym głowa jest, nie moja, panie Ynkiel Zajtenloken! Jak sprawy szły będą, od was zależy tera, od tego, cóż uczynicie po tej rozmowie! Najprzód dopilnujecie, coby nikt więcej na rzece kłusować nie bywał! Pewnym, że dobrze wiecie, co trza zrobić! I każecie znieść do siebie cały rynsztunek, przez kamratów waszych od myśliwego abo kogo tam jeszcze, do kłusowania narychtowany a użyty!

Otworzył Ynkiel usta, te się jednak zara pod błyskiem kapitańskiego spojrzenia zawarły.

– Po wtóre! Do rybaka zaniesiecie wszystek ten zapas, a i nie zabaczcie tego, coście sami pochowali gdzie bądź! A rzetelnie poszukajcie, cobym ja ich szukać nie musiał! Bo w żelazo wezmę!

Jakby ćwikłę miast gęby mający tera gospodarz; ze strachu się trzęsąc, bo był tchórzem podszyt, a ze złości, bo chciwy i zarobku łasy; słuchał struchlały.

– Rzecz trzecia, uczynicie zadość Karlukowi, podług jego wyliczenia, a zaległą dzierżawę za rzekę też spłacicie – palec kapitana, w górę groźnie skierowany, usadził na powrót na ławie podnoszącego się w próbie protestu Ynkiela. – I za dwa roki naprzód dzierżawę mu opłacicie. Stratni nie będziecie, panie Ynkiel Zajtenloken – jadowicie się Czerma uśmiechnął – wszak duuużo więcej mus by wam było zapłacić kapitanowi straży w Podgórzu za dopilnowanie, coby wieś całej waszej gospody, wraz wami a z rodziną waszą, z dymem nie puściła. A wykładam se, co do tego by przyszło, niechby się jeno lud zwiedział, co we wojnę dziad wasz, ociec, a i wy sami, handel tajemny mieli z wrogiem, złota i srebra biorąc niemało od nieprzyjaciela, któren w tym czasie mordował wszystkich, w niewolę brał, żywcem ludzi ze skóry odzierał i palił razem z całemi siołami!

Ynkielowi krew z twarzy zeszła, gdy słuchał, trząsł się tera blady i głośno ślinę przełknąć usiłował.

– Pan...wielmożny panie kapitanie...wiesz, co to kłamstwa są a oszczerstwa jeno... – cichy głos karczmarza słaby był i chrapliwy. – Pan dobrze wiesz, co nie prawda to. Pan nie możesz mnie zastraszyć... to oszczerstwo... pan nie możesz tego wiedzieć...

Złowieszczo się uśmiechnąwszy, Czerma pochylił się nad stołem ku swemu rozmówcy, aże nosy się ich niemal zetknęły, kiedy jad z ust sącząc, cedził cicho a powoli:

– Rzekliście... Niewiada mi, co prawdą jest, a co plotką jeno... Powtarzam aby, o czym insze szeptają... Tyla jeno wiem, co to językami do ucha gadają se wszyscy ci, co kamieniami wam przez okna rzucają... Wszyscy, co borgi mają do spłacania u was a krewniaków waszych w mieście... Prawię ano za tymi, co kiej tych psów was nienawidzą, powody każden swoje mając... Atoli baczę dobrze, co na ten czas, kiej naród głodem morzony zdychał...kiej wrogi nasze ćwiartowali, rąbali, patroszyli i palili naszych chłopów, niewiasty nasze, nasze dzieci... kiedy nieprzyjaciel kwilące jeszcze cichutko pędraki od piersi matkom odrywał i żywe, płaczące, psom na skarmienie rzucał... Pomnym, co gdy pokotem zdychali woje nasze, z wrogi się ścierający a wykrwawiający, coby precz za góry one plugastwo dzikie przegnać... – wzgardą pluł na siedzącego przed nim – wyście, panie Ynkiel Zajtenloken, wraz z krajany wasze, złoto, srebro a towar wszelki od wrogów brali. Często zrabowany przezeń na tych ziemiach, które swą ojczyzną tera zwiecie... Wyście oręż na kruszec i araki mieniali... I nikt!... Żaden z „waszych”... do walki z najeźdźcą nigdy nie stanął! Oszczerstwo, rzekliście? Zaiste...komuż tam wiedzieć... A słyszeliście, panie Ynkiel Zajtenloken, stare porzekadło, że zdąży oszczerstwo pół wsi spalić, zanim prawda ceber z wodą znajdzie?

Z twarzą białą jak trup patrzał kupiec w oczy kapitana.

– ...nie zrobisz pan tego... – sapnął tylko bezgłośnie.

Czerma wyprostował się.

– Rzekliście. Mnie niczego robić nie trza. Wy z rodaki wasze aże nadto już uczyniliście, coby se ludziska przeszłość straszną, niesprawiedliwą...i waszą podłą wspomnieli. Ja, jakoście sami orzekli, gdy w czas ku temu będzie, prosto nie zrobię nic.

Kapitan, nie zdejmując pełnego pogardy wejrzenia z oczu Ynkiela, przesunął w jego stronę pusty kubek. Tamten, pobladły i wstrząśnięty, drżącą ręką nalał mu araku, przesunął naczynie ku kapitanowi, po czym dobył pudełka z zawiniętymi liśćmi. Zapalili obaj.

Palili i przepijali tak w milczeniu dobry już czas. Znać rozgryzał coś w głowie karczmarz, rozważał, a rozterki przeganiał, bo mu się czoło i brwi marszczyły a broda drżała.

Gęba mu wreszcie zjaśniała i w te słowy cicho zaczął:

– Wielmożny pan kapitan nie przyszedłeś grozić Ynkielowi, pan mnie przestrzec przyszedłeś...

Zrazu nie odpowiedział mu Czerma, dumając, czy poplecznika nareszcie, co taka moneta rzadko w kieszeń wpada, by to Ynkiel winien był jemu, a nie na przewrót. Po arak sięgnąwszy, wlał w naczynia i swoje wzniósł ku karczmarzowi, któren ochoczo własne chwycił i przepili.

– Wielmożny pan kapitan, pan dobry uczynek dziś zrobiłeś! Bardzo dobry! – rozradowany karczmarz otworzył drzwi i syna zawołał. – Wielmożny pan kapitan nie będziesz żałować, żeś biednego Ynkiela przestrzegł!

Ukazał się znowu we drzwiach Ycek, któremu polecił ojciec przynieść do komory siennik obleczony w pościel czystą, kiełbasy, mleka a miodu. Na sprzeciw kapitana, o zjedzonej niedawno jajeczni wspominającego, Ynkiel machnął tylko ręką. Zara też upewniwszy się, czy wszystko należycie na noc przygotowano, rękę swego gościa raz jeszcze karczmarz uścisnął, ułożył na posłaniu poduszkę i poszedł.

Tymczasem zachciało się kapitanowi powietrza świeżego zażyć, toteż po wsi się przejść umyślił. Wychodząc, jeszcze trzosik z pieniędzmi zoczył, przy poduszce leżący...