Poprzednie części:  Dzieci tamtych lat

Dzieci tamtych lat cz.2

Międzypokoleniowa opowieść do wspólnego czytania, inspirowana prawdziwymi wspomnieniami z polskiej wsi lat 1945–1946

 

PO WOJNIE – STRACH I CIEKAWOŚĆ

 

14. Porzucone rzeczy po wojnie

Ostatnio z bratem i siostrą widzieliśmy pod lasem coś, czego wcześniej tam nie było.

Stały tam porzucone pojazdy – zardzewiałe, powyginane, z wybitymi szybami. Jeden leżał na boku, jakby się zmęczył i już nie chciał dalej jechać.

Franek od razu powiedział, że nie wolno nam się zbliżać.

– Nawet nie podchodźcie – powiedział poważnie. – Tata mówił, że to bardzo niebezpieczne.

– Dlaczego? – zapytałam. – Przecież wojna się skończyła.

– Bo wojna czasem zostaje w ziemi – odpowiedział.

Nie bardzo rozumiałam.

– Co może tam być?

– Niewybuchy. Amunicja. Najgorsze są miny.

– A co to są miny?

Franek spojrzał na mnie chwilę i pokręcił głową.

– Jesteś jeszcze za mała.

Nie lubię, kiedy tak mówi.

Uważam, że jestem wystarczająco duża, żeby wiedzieć różne rzeczy.

Na koniec tylko powtórzył:

– Nie wolno wam nawet próbować wchodzić tam, gdzie były walki. Obiecaj.

Obiecałam, chociaż ciekawość ciągnęła mnie mocniej niż strach.

Czasem, kiedy szliśmy do kościoła, widzieliśmy w oddali żołnierzy. Szli powoli przez pole, trzymając w rękach jakieś urządzenia i patrzyli uważnie pod nogi. Co jakiś czas zatrzymywali się i coś zaznaczali.

A potem, daleko za lasem, rozlegał się wybuch.

Nie taki jak podczas burzy.

Twardszy. Krótszy.

Zawsze wtedy przestawałam mówić.

– To wojsko oczyszcza pole – mówił Tata spokojnie. – Zbierają to, co zostało, żeby nikt nie zrobił sobie krzywdy.

Patrzyłam na nasze podwórko i nagle wydawało mi się bezpieczne jak nigdy wcześniej.

Wojna się skończyła.

Ale jeszcze nie wszędzie.

 

15. Zbieranie złomu

Dziś idziemy z Tatą do lasu. Idą też sąsiedzi. Każdy ma ze sobą worek, kosz albo małą przyczepkę. Będziemy zbierać złom, żeby zanieść go do kowala.

Po wojnie w lesie zostało dużo różnych rzeczy. Tata mówi, że żelazo teraz jest na wagę złota i nic nie może się zmarnować. Kowal przerabia to, co przyniesiemy, na to, czego potrzebujemy.

Idziemy powoli. Tata i sąsiedzi mają długie kije z haczykami, takie jakby bosaki. Jak coś zobaczą w trawie, najpierw podważają z daleka albo ciągną kijem, żeby sprawdzić, czy to bezpieczne.

— Pamiętajcie — mówi Tata — niczego nie podnosić sami. Najpierw wołacie mnie.

Kiwnęłam głową bardzo poważnie.

W trawie błyszczało coś metalowego. Franek podszedł pierwszy.

— Co to? — zapytałam.

— Jakaś gąsienica — odpowiedział.

— Co ty mówisz? — oburzyłam się. — Gąsienice są zielone i małe. A to jest wielkie i metalowe!

Franek parsknął śmiechem.

— Oj, Marysia… To taka gąsienica do czołgu. Metalowa. Ona jeździ zamiast kół.

Spojrzałam na to coś jeszcze raz. Było ciężkie, poszarpane i brudne.

— To straszna gąsienica — powiedziałam.

— I bardzo głodna — dodał Franek. — Zjada drogi.

Tata uśmiechnął się tylko pod wąsem i kijem odciągnął kawałek żelaza na bok.

Znaleźliśmy też części jakiejś karoserii, pogięte blachy i kawałki łańcuchów. Kiedy wrzucaliśmy je na przyczepę, wszystko brzęczało i tłukło się o siebie, a ten dziwny zapach taki dziwny, brat powiedział że to zapach metalu i rdzy, i oleju, wszystko naraz.

Brzdęk! Brzdąk! Klink!

Z daleka było słychać, że coś wieziemy. Jakby cały las wiedział.

— Uważajcie na ręce — powtarzał Tata.

Najbardziej cieszył się z kawałków grubej blachy.

— Z tego kowal zrobi podkowy — powiedział.

I rzeczywiście. Kilka dni później nasz koń dostał nowe podkowy. Tata powiedział, że to takie buty dla konia, żeby mógł wygodniej chodzić po kamieniach i twardej ziemi.

Kowal zrobił też nowe gwoździe, a Tata zamówił lemiesz do pługa, bo stary był już zdarty.

Lubię patrzeć, jak coś zniszczonego zamienia się w coś potrzebnego. Jakby z wojny zostawało coś dobrego.

Kiedy wracaliśmy z pełną przyczepą, śpiewaliśmy różne piosenki, żeby droga szybciej minęła. Żelazo brzęczało za nami, koń stukał nowymi podkowami, a ja myślałam, że nawet w lesie po wojnie można znaleźć coś, co jeszcze się przyda

 

16. Czołg na skraju pola

Na skraju naszego pola stoi prawdziwy niemiecki czołg. Widać go z miedzy, kiedy idzie się w stronę lasu. Jest ciemny, obdarty z farby i wygląda jak wielkie, martwe zwierzę, które położyło się i już nie wstało.

Nie wolno nam się do niego zbliżać. Tak powiedział sołtys. Tak powiedział Tata. I tak mówią wszyscy dorośli.

– Niczego nie ruszać. Niczego nie brać. Nawet nie podchodzić – powtarza Tata.

Wojsko ma go kiedyś zabrać. Na razie stoi.

Brat opowiadał, że raz z kolegami podeszli bliżej, kiedy w okolicy nie było żołnierzy. Mówił, że jest ogromny i ma mnóstwo śladów po strzałach. Z boku zionie wielka dziura, jakby coś potężnego w niego uderzyło. Jedna gąsienica leży zerwana obok, ciężka i poszarpana.

– Taka gąsienica jak ta, co znaleźliśmy w lesie jak złomu szukaliśmy? – zapytałam.

– Tak dokładnie tylko większa i grubsza

– To czemu nie jedzie?

– Bo już się najeździł – odpowiedział i zrobił poważną minę.

Nie mówił więcej.

Ale któregoś dnia wrócił do domu jakiś inny niż zwykle. Cichszy. A potem zawołał mnie i Stasię za stodołę.

– Tylko wy. I nikomu nie mówić.

Rozejrzał się, czy nikt nie patrzy, i wyjął z kieszeni coś metalowego. Małe, ciężkie, z pękniętą szybką.

– Co to? – zapytałam.

– Peryskop. Z czołgu.

Serce mi zabiło szybciej.

– Byłeś tam? – wyszeptała Stasia.

– Tylko kawałek podszedłem. To leżało obok. Nikt nie widział.

Przyłożył oko do szkła.

– Widać przez to inaczej. Jakby z góry.

Wzięłam od niego metalowy przedmiot. Świat w nim był krzywy i trochę ciemniejszy. Nasze pole wyglądało jakby było daleko, choć stało tuż przed nami.

– Tylko nie mówcie nikomu – powtórzył Franek. – To nic takiego.

Ale ja nie byłam pewna, czy to naprawdę „nic takiego”.

Wieczorem, kiedy siedzieliśmy przy piecu, Tata spojrzał na kieszeń Franka.

– Co tam chowasz?

Franek zamarł.

Powoli wyjął peryskop i położył na stole.

W izbie zrobiło się cicho.

Tata wziął go do ręki. Obrócił. Spojrzał przez szkło. Przez chwilę nic nie mówił.

– Skąd to masz?

Franek przełknął ślinę.

– Leżało. Obok czołgu.

Mama spojrzała na niego uważnie, ale nic nie powiedziała.

Tata położył metal na stole.

– Jutro odniesiesz to tam, gdzie było.

– Ale ja tylko…

– Nie wszystko, co leży, jest do brania.

Głos miał spokojny, ale twardy jak sucha gałąź.

Franek spuścił głowę.

– Dobrze, Tato.

Nazajutrz poszedł z Tatą na skraj pola. Wrócili bez słowa.

Czołg dalej stał. Nieruchomy. Zardzewiały. Jakby już nie należał do nikogo.

Patrzyłam na niego z daleka i pierwszy raz pomyślałam, że wojna to nie tylko strzały i żołnierze.

To też rzeczy, które zostają.

I których lepiej nie dotykać.

17. Czego nie wolno dotykać

Po wojnie zostało dużo rzeczy.

Nie tylko zburzone domy i wypalone stodoły. Zostały też wraki, leje po wybuchach, porzucone hełmy, skrzynki, metalowe części wystające z ziemi jak korzenie.

Dla dorosłych to były niebezpieczeństwa.

Dla nas — ciekawość.

Czasami z siostrą stawałyśmy na miedzy i patrzyłyśmy w stronę lasu.

– Ciekawe, co tam jest – mówiłam cicho.

– Nic dobrego – odpowiadała Stasia, choć sama patrzyła tak samo jak ja.

Tata powtarzał nam często:

– Budynki mogą się zawalić. W ziemi mogą być niewybuchy. We wrakach może być amunicja.

– A co to niewybuch? – zapytałam kiedyś.

– To coś, co nie wybuchło wtedy. Ale może wybuchnąć teraz.

Zrobiło mi się zimno, choć był ciepły dzień.

– I jeszcze jedno – dodał Tata. – Pod żadnym pozorem nie wolno podnosić broni. Nawet jak wygląda ładnie. Nawet jak ktoś mówi, że jest pusta.

Zawsze odpowiadaliśmy:

– Dobrze, Tato.

Ale wiedziałam, że brat czasem z kolegami chodzi oglądać te miejsca. Już nie przynosił nic do domu. Może zapamiętał peryskop. A może po prostu zrozumiał.

Któregoś dnia usłyszeliśmy w oddali wybuch. Krótki, suchy.

Podskoczyłam.

– To wojsko – powiedział Tata spokojnie. – Zbierają i detonują to, co zostało.

– A długo jeszcze będzie coś wybuchać? – zapytała Stasia.

Tata popatrzył w stronę lasu.

– Dopóki ziemia nie odda wszystkiego, co w niej zostało.

Wieczorem długo o tym myślałam.

Ziemia oddaje plony, kiedy się ją uprawia.

Oddaje wodę, kiedy stopnieje śnieg.

Oddaje trawę, kiedy przyjdzie wiosna.

A teraz oddawała też rzeczy po wojnie.

I pierwszy raz zrozumiałam, że nie wszystko, co ciekawe, jest dla dzieci.

Nie wszystko, co leży, jest do brania.

Nie wszystko, co błyszczy, jest zabawką.

 

18. Żołnierze w okolicy

Dziś w naszych okolicach znów pojawili się żołnierze. Przyjechali po czołg stojący na skraju pola. Z nimi był sołtys i kilku obcych mężczyzn w innych mundurach.

Przyjechały ciężkie pojazdy z przyczepami. Patrzyliśmy z daleka, jak obchodzą wrak, stukają w blachę, zaglądają pod spód.

Czołg z bliska wyglądał jeszcze większy. Jakby ziemia nie chciała go oddać.

– Ciekawa jestem, jak go zabiorą – szepnęłam do Stasi.

– Na kawałki pewnie – odpowiedziała poważnie.

Rodzice kazali nam trzymać się z daleka.

– Nie podchodźcie. Nie zagadujcie. Bądźcie grzeczne – powiedziała Mama. – To obcy ludzie.

Żołnierze mówili twardym językiem, którego nie rozumiałam. Śmiali się głośno. Jeden z nich palił coś skręconego w papier. Zapach był ostry i gryzący. Tata powiedział później, że to machorka.

Wieczorem, kiedy siedzieli przy swoich samochodach, śpiewali. Głośno. Pieśni ciągnęły się długo i brzmiały jakby trochę smutno, a trochę groźnie.

Tego wieczoru nikt nie stał pod sklepikiem. Nikt nie rozmawiał na drodze. Nawet psy szczekały ciszej.

W domu też było jakoś spokojniej niż zwykle.

– Za parę dni pojadą dalej – powiedział Tata cicho. – Zabiorą co trzeba i pojadą.

– A jak coś zostawią? – zapytałam.

– To i tak nie będzie nasze – odpowiedział krótko.

Nazajutrz zaczęli podnosić czołg. Metal zgrzytał, łańcuchy dzwoniły, a kiedy ruszył, ziemia jakby jęknęła.

Stałam i patrzyłam, jak powoli znika z naszego pola.

I choć to był wrak, poczułam, że coś się kończy.

Czołg odjechał.

Ale zapach dymu jeszcze długo unosił się w powietrzu.

 

19. Bawimy się po cichu

Żołnierze jeszcze nie wyjechali. Cały czas są w naszej okolicy. Ich pojazdy stoją przy drodze, a wieczorami słychać obce głosy i śpiew.

Nam trochę się nudzi. Staramy się być ostrożni i nie zwracać na siebie uwagi. Mama mówi, żebyśmy nie biegali blisko drogi i nie zaglądali tam, gdzie nie trzeba.

Co jakiś czas żołnierze przychodzą do gospodarstw. Rodzice dają im bochenek chleba, kilka jajek, ziemniaki albo trochę mleka. Z nimi przychodzi sąsiad, który rozumie, co mówią.

– Oni są z daleka – powiedział Tata. – Rosjanie. Mówią po rosyjsku.

Sąsiad tłumaczy, co chcą i co mówią. My stoimy trochę z tyłu i tylko patrzymy. Pachnie od nich dymem i czymś ostrym, jakby spalonym tytoniem.

Tego dnia poszliśmy z rodzeństwem na miedzę wypasać nasze zwierzęta. Krowa skubała trawę, koń stał spokojnie, a my usiedliśmy trochę dalej.

– Zagramy w karty – szepnął Franek. – Ale cicho.

Rozłożył talię na trawie i zaczął nas uczyć. Mówił półgłosem, jakby zdradzał wielką tajemnicę.

– To się nazywa „wojna”.

– To może lepiej nazwijmy to „kartofel”? – szepnęła Stasia. – Tego przynajmniej się nie boję.

Spojrzałyśmy z siostrą po sobie.

– Lepiej nazwijmy to inaczej – mruknęła Stasia.

Franek tylko się uśmiechnął.

Graliśmy chwilę, ale co moment zerkaliśmy na zwierzęta, żeby nie weszły w zboże. Na szczęście stały grzecznie, jakby i one wiedziały, że trzeba być spokojnym.

Potem wymyśliłyśmy zabawę w „pomnik”.

Jedna osoba stawała i nie mogła się ruszyć ani roześmiać, choćby ktoś ją rozśmieszał. Kto się poruszył, przegrywał.

Franek zrobił tak poważną minę, że wyglądał jak święty z kapliczki.

Śmialiśmy się, ale bezgłośnie. Tylko ramiona nam drżały.

Nagle z drogi dobiegł głośniejszy śmiech żołnierzy. Wszyscy zamarliśmy naprawdę.

Nawet krowa podniosła głowę.

Przez chwilę nikt się nie ruszał.

– No to teraz wszyscy wygrali – szepnęłam.

I wtedy naprawdę chciało mi się śmiać.

Ale tylko po cichu.

Wieczorem, kiedy wracaliśmy do domu, pomyślałam, że jeszcze kilka dni temu biegaliśmy ile sił i krzyczeliśmy przez całe pole.

A teraz bawimy się tak, żeby nikt nas nie usłyszał.

I chyba wszyscy czekamy, aż znów będzie można śmiać się głośno.

Średnia ocena: 0.0  Głosów: 0

Zaloguj się, aby ocenić

    Napisz komentarz

    Zaloguj się, aby mieć możliwość komentowania