Dzieci tamtych lat cz.3
LATO – PRACA I ZABAWA
20. Pokrzywy dla drobiu
Już któryś raz z kolei Mama woła za nami:
– Jak będziecie na miedzy, przynieście całe wiadro pokrzywy!
Jak ja nie lubię zbierać pokrzywy. Stasia też nie lubi. Nikt nie lubi. Nawet chyba sama pokrzywa siebie nie lubi, bo stoi taka naburmuszona i parzy każdego, kto się do niej zbliży.
Mama mówi, że jak damy kurom pokrzywy, to będą się lepiej nieść.
– Pokrzywa to zdrowie – powtarza.
– To czemu my jej nie jemy? – zapytałam kiedyś.
– Bo kury są mądrzejsze – odpowiedziała Mama i się uśmiechnęła.
Od wiosny, odkąd tylko pierwsze zielone listki wychylą się spod ziemi, przynosimy przynajmniej raz w tygodniu całe wiadro. Pokrzywy rosną szybko, jakby tylko czekały, żeby nas poparzyć.
Na miedzy zawsze śpiewamy dla otuchy, bo jak człowiek śpiewa, to mniej czuje pieczenie. Albo tak nam się przynajmniej wydaje.
Mamy swoje sposoby walki z pokrzywą.
Najpierw tłuczemy ją patykami, jakbyśmy walczyły z jakimś smokiem.
Potem próbujemy złapać ją między dwa kije i wrzucić do wiadra.
Najgorzej jest ją upchać.
– Ona się broni! – mówi Stasia.
– Ona nas nie lubi – odpowiadam.
I zawsze, choć bardzo uważamy, któraś z nas dotknie liścia.
– Auu! – piszczę.
– Nie drap! – mówi Stasia, sama drapiąc się po łokciu.
Dziś jak zbierałyśmy pokrzywę, Franek wracał z pastwiska z krową.
Zatrzymał się, spojrzał na nas i pokręcił głową.
– Wy tak z tą pokrzywą, jakbyście ją do kościoła niosły – powiedział.
– A ty spróbuj! – krzyknęłam.
– Mnie nie parzy – odparł z dumą.
I oczywiście chwilę później potrącił krzak i aż podskoczył.
– To przez wiatr – mruknął poważnie.
Kiedy przynosimy wiadro do domu, Mama gotuje obierki z ziemniaków, dorzuca pokrzywy i różne resztki. W izbie pachnie dziwnie – trochę ziemią, trochę ziołami.
Kiedy kury dostają tę zieloną papkę, mało co nie oszaleją. Skrzeczą, przepychają się, wskakują jedna na drugą.
– Patrz, jak im smakuje – mówi Mama.
– To może im dawać dwa wiadra – szepczę do Stasi.
– Jedno wystarczy. Ja więcej nie zbieram – odpowiada stanowczo.
I tak co tydzień walczymy z pokrzywą.
A ona co tydzień odrasta, jakby śmiała się z nas po cichu.
21. Puch na poduszki
Mama powiedziała nam wieczorem, że następnego dnia przyjdą sąsiadki na skubanie gęsi.
— Rano ich nie wyprowadzamy na wypas — uprzedziła. — Szybki obrządek i będą sąsiadki.
— Mamo… a co wy im chcecie zrobić? — zapytałam niepewnie.
— Nic — uśmiechnęła się. — Tylko zbierzemy trochę puchu na poduszki i kołdry.
Ale patrzyłam na nasze gęsi i nie mogłam sobie tego wyobrazić. Takie były białe i dumne w swoim pierzu. Jak można je skubać i żeby nic im się nie stało?
Cały wieczór o tym myślałam i byłam bardzo przejęta.
Rano zeszły się sąsiadki. Jedna niosła stołek, druga fartuch, trzecia już od progu mówiła:
— No, zobaczymy która dziś najwięcej nasyczy.
— Twoja zawsze najgłośniejsza — odpowiedziała Mama. — Jakby ją ze skóry obdzierali, a tu tylko puch.
Rozłożyły worki i kosze. Gęsi zaczęły się niepokoić, jakby wiedziały.
Mama wzięła pierwszą, złapała za skrzydła i związała.
Gęś od razu zaczęła syczeć i szarpać się.
— Oj, nie udawaj — mruknęła sąsiadka. — Za tydzień zapomnisz.
Mama przytrzymała ją pod pachą i zaczęła skubać.
Gęś syczała, jęczała i wyciągała szyję, a mnie zrobiło się jej strasznie szkoda.
— Patrzcie jaka aktorka — zaśmiała się jedna z kobiet. — Jakby do miasta do teatru ją brać.
— Do miasta to ją na rosół biorą — odpowiedziała druga i wszystkie się roześmiały.
Z początku wszystkie gęsi gęgały i syczały, ale po chwili się uspokajały.
— Dziewczynki! — zawołała Mama. — Zbierajcie i oddzielajcie puch od piór. Szybko, bo zaraz następna.
Puch był ciepły i miękki. Latał w powietrzu i łaskotał w nos.
— Nie dmuchaj! — krzyknęła sąsiadka do Stasi. — Bo do wieczora będziemy go z włosów wyciągać.
Po pierwszym skubaniu gęsi puściłyśmy.
Chodziły jak obrażone i dziwnie gęgały, jakby ostrzegały resztę.
— Naradzają się — powiedziała jedna z kobiet. — Która następna pójdzie na dywanik.
Za chwilę był kolejny rzut i znów to samo.
Stałam i patrzyłam przejęta.
— Nie smuć się — powiedziała do mnie jedna z gospodyń. — Odrosną im nowe, jeszcze ładniejsze.
Siostra tylko wzruszyła ramionami.
— Ja już widziałam — powiedziała. — Nic im nie będzie.
A ja dalej nie byłam pewna, czy gęsi też o tym wiedzą.
Po kilku gęsiach Mama wstała i rozprostowała plecy.
— Dobra, odpoczniemy chwilę, bo ręce już nie moje.
Sąsiadki od razu się ożywiły.
— A ja myślałam, że tylko ja stara — zaśmiała się jedna.
— Ty nie stara, tylko leniwa — odpowiedziała druga i szturchnęła ją łokciem.
Mama przyniosła z kuchni garnek z kawą zbożową i postawiła na ławie.
Do tego był chleb i kawałek smalcu ze skwarkami.
Zapach od razu zrobił się domowy, ciepły.
Puch jeszcze latał w powietrzu i przyklejał się do kubków.
— Nie pij, bo będziesz pierze wypluwać — powiedziała jedna z kobiet do drugiej.
Usiadły ciężko, poprawiając chustki.
— U was też lis chodził w tym roku? — zapytała sąsiadka.
— Chodził — odpowiedziała Mama. — Jedną kurę tylko znalazłam rano, pióra i nic więcej.
— U mnie trzy w jedną noc — westchnęła druga. — Nawet pies nie zaszczekał.
Ja ze Stasią siedziałyśmy cicho i maczałyśmy chleb w smalcu.
— Patrzcie jakie pomocnice — uśmiechnęła się Mama. — Jeszcze trochę i całe gospodarstwo poprowadzą.
— Najpierw niech gęsi przestaną się ich bać — odpowiedziała sąsiadka.
Spojrzałam na podwórko.
Oskubane gęsi chodziły powoli i co chwilę poprawiały skrzydła, jakby sprawdzały czy jeszcze tam są.
— One się obraziły — powiedziałam.
Kobiety znów się zaśmiały.
— Do wieczora zapomną — powiedziała Mama i nalała jeszcze kawy. — A za miesiąc będą piękniejsze niż były.
Po chwili ktoś klasnął w dłonie.
— No, koniec odpoczynku. Same się nie oskubią.
I znów wyszłyśmy na podwórko.
Do wieczora obeszłyśmy jeszcze dwa domy.
W każdym było tak samo — stołek, fartuchy, worki i syczenie gęsi na początku, a potem już tylko rozmowy kobiet i szelest piór.
Kiedy wróciłyśmy do domu, było już szaro.
Mama zdjęła chustkę i od razu postawiła garnek na piecu.
— Dziewczynki, obierzcie ziemniaki — powiedziała zmęczonym głosem.
Usiadłyśmy przy stole.
Obierałam powoli, a skórki zwijały się w cienkie wstążki i spadały do miski.
Przez chwilę widziałam jeszcze przed oczami te białe skrzydła i słyszałam syczenie.
— Mamo… one bardzo się bały? — zapytałam cicho.
Mama pokręciła głową.
Najbardziej tylko na początku. A jutro będą już chodzić, jakby nic się nie stało.
Mama mówiła jeszcze, że teraz słońce parzy w plecy, ale w grudniu, kiedy mróz zacznie malować wzory na szybach, ten puch nas uratuje.
Pomyślałam o tej gęsi, którą dotykałam rano.
Pewnie teraz stoi gdzieś przy płocie i śpi.
Z garnka zaczęła unosić się para, w kuchni zrobiło się ciepło.
I nagle to wszystko wydało mi się zwyczajne.
Tak po prostu u nas bywało — najpierw trochę krzyku, a potem kolacja.
22. Pielenie grządek
Latem chwasty rosną szybciej niż nasze rośliny. Mama mówi, że jakby tak pozwolić im rosnąć, to zagłuszyłyby wszystko, nawet ziemniaki.
Czasami, kiedy pasłyśmy zwierzęta przy miedzy, plewiłyśmy tylko kawałek warzywniaka. Ale raz na jakiś czas przychodził dzień prawdziwego pielenia.
Wtedy wchodziliśmy w pole wszyscy. Najpierw u nas, potem u sąsiadów.
Słońce stało wysoko, ziemia była ciepła i pachniała suchą trawą. Kucaliśmy w rzędach i przesuwaliśmy się powoli do przodu, krok za krokiem.
— Tylko nie wyrywajcie marchewek! — wołała Mama.
U sąsiadów była dziewczynka w wieku Stasi i dwóch chłopaków. Jeden w moim wieku, drugi prawie jak Franek.
Na początku wszyscy pracowaliśmy poważnie. Każdy miał swój rządek.
Ale po chwili zaczynały się rozmowy.
— Patrz, jaki wielki chwast! — mówił jeden z chłopaków.
— To nie chwast, to prawie drzewo — odpowiadał drugi.
Czasami ktoś wyrywał coś z triumfem i podnosił w górę jak trofeum.
— Mam największy!
Raz chłopak sąsiadów wyrwał coś z rozmachem, a Mama aż krzyknęła:
To był burak!
Zrobiło się cicho.
Potem wszyscy wybuchnęli śmiechem.
Chłopak próbował wcisnąć buraka z powrotem w ziemię, jakby nic się nie stało.
Kiedy już przestaliśmy się śmiać, znowu schyliliśmy się do pracy. Ziemia była sucha na wierzchu, ale pod spodem chłodna i wilgotna.
Nagle coś błysnęło w słońcu.
— Co to? — zapytałam i zaczęłam grzebać palcami.
Wyciągnęłam z ziemi metalowy przedmiot, podłużny, pusty w środku.
— Nie ruszaj! — powiedział od razu Franek, ale już było za późno.
Trzymałam go w ręce.
— To tylko łuska — powiedział spokojniej. — Po pocisku.
— Prawdziwa? — zapytała dziewczynka od sąsiadów.
— Prawdziwa — kiwnął głową starszy chłopak. — U nas też takie znajdujemy.
Mama podeszła i wzięła ją ode mnie.
Obejrzała z obu stron.
— Pusta — powiedziała. — To już nic nie zrobi.
— A czemu tego tyle w ziemi? — zapytałam.
Mama westchnęła lekko.
— Bo wojna tędy przechodziła. I zostawiła po sobie różne rzeczy.
Franek kopnął grudkę ziemi.
— Wszędzie to leży — powiedział. — W lesie, na miedzy, nawet za stodołą.
Przez chwilę wszyscy patrzyliśmy na mały metalowy kawałek, który leżał teraz na ziemi obok chwastów.
Potem Mama powiedziała:
— Dobrze, wystarczy patrzenia. Chwasty same się nie wyrwą.
I znowu schyliliśmy się do pracy.
Tylko ja jeszcze przez chwilę zastanawiałam się, ile takich rzeczy leży pod naszym polem, a my nawet o nich nie wiemy.
Słońce piekło w plecy. Pot spływał po nosie. Ziemia przyklejała się do kolan. Plecy bolały od ciągłego schylania.
— Prosto się czasem wyprostujcie, bo wam kręgosłupy pokrzywi — mówiła Mama.
Kiedy zaczynaliśmy się ganiać między rzędami, Mama od razu wołała:
— Dzieci! Nie mam ochoty spędzić jutra znowu na tym samym polu!
Zatrzymywaliśmy się wtedy i wracaliśmy do swoich rzędów, choć śmiech jeszcze długo nie chciał ucichnąć.
Najbardziej dziwiło mnie to, że nasze rośliny rosną tak wolno, a chwasty jakby się spieszyły.
— Bo chwast nie musi się starać — powiedziała Mama. — On rośnie byle jak. A to, co dobre, potrzebuje opieki.
Zastanawiałam się wtedy, czy ludzie też tak mają.
Kiedy kończyliśmy całe pole, patrzyliśmy na równe rządki i było w nich coś ładnego. Jakby ziemia odetchnęła.
A my razem z nią.
23. Wypas gęsi i kaczek
Wyprowadzanie gęsi i kaczek jest dość wymagające. Teraz już dajemy sobie radę, ale na początku to była prawdziwa bitwa.
Kaczki jeszcze jakoś da się zrozumieć. Wypuszczamy je z kurnika, a one same wiedzą, gdzie iść. Maszerują prosto do sadzawki pod lasem, jakby ktoś im w nocy narysował mapę.
Czasami mam wrażenie, że to one prowadzą nas, a nie my je.
Z gęsiami jest zupełnie inaczej.
Gęsi zawsze chcą tam, gdzie nie wolno. Najlepiej w młode zboże. Albo w warzywa. Albo dokładnie w to miejsce, które Mama pieliła wczoraj przez pół dnia.
Z siostrą ustaliłyśmy, że każda pilnuje swojej strony.
– Ty od miedzy.
– A ty od warzywniaka.
Mamy długie kijki i krzyczymy:
– Sio!
– Stój!
– Wracaj!
Czasem działa.
Czasem gęś tylko przekręci głowę i patrzy na nas jak na głupie.
Tego dnia jedna z nich – ta, którą nazwałyśmy Generał – nagle skręciła w stronę zboża.
– Twoja! – krzyknęła Stasia.
– Wcale nie! Już była po twojej stronie!
Rzuciłyśmy się za nią. Ja biegłam przodem, Stasia od boku. Generał rozłożyła skrzydła i zaczęła syczeć.
– Nie strasz mnie! – powiedziałam dzielnie.
I wtedy poczułam coś bardzo nieprzyjemnego.
Coś mnie uszczypnęło.
Mocno.
W łydkę.
Odwracam się – druga gęś dziobie mnie z całej siły.
– Aaaa! – wrzasnęłam i podskoczyłam tak gwałtownie, że wpadłam prosto w świeżo zaoraną bruzdę.
Noga wpadła w dołek po orce, a ja poleciałam jak długa. Najpierw kolano, potem ręce, a na końcu twarz w kurz.
Stasia zaczęła się śmiać.
Tak bardzo, że aż musiała oprzeć się o kijek.
– Wyglądasz jakbyś walczyła z całym stadem!
Wstałam, cała w ziemi, z włosami w oczach.
– To nie jest śmieszne! – powiedziałam, ale sama zaczęłam się śmiać.
W tym czasie Generał spokojnie weszła dwa kroki w zboże i zaczęła je skubać.
– O nie! – krzyknęłyśmy jednocześnie.
W końcu udało się ją zagonić z powrotem.
Myślałyśmy, że to już koniec przygód, ale kiedy policzyłyśmy stado, jednej brakowało.
– Policzyłaś dobrze?
– Jeszcze raz.
Brakowało jednej.
– Pędź ją znajdź – powiedziała Stasia. – Bo Mama będzie niezadowolona.
Pobiegłam w stronę sadzawki. Ziemia była nierówna. Wpadłam w kolejny dołek po orce i tym razem prawie znowu poleciałam.
– To nie mój dzień – mruknęłam.
W końcu znalazłam zgubę. Stała spokojnie przy krzakach i udawała, że wcale nie uciekła.
– No chodź, ty łobuzie.
Kiedy zaganiałam ją z powrotem, potknęłam się jeszcze raz, a ona zatrzepotała skrzydłami, jakby się ze mnie śmiała.
Gdy wróciłam, Stasia spojrzała na mnie i powiedziała:
– Dziś jakieś licho za nami chodzi.
– Albo za tobą – dodałam.
I wtedy Generał znowu próbowała uciec.
Usiadłyśmy na chwilę na miedzy, zmęczone i zakurzone.
– Myślisz, że one wiedzą, że je pilnujemy? – zapytałam.
– Myślę, że wiedzą… tylko im się nie chce słuchać – odpowiedziała Stasia.
Z czasem nadałyśmy im imiona. Ale to było trudne.
– Ta to Biała.
– Wszystkie są białe.
– No to ta jest Bardziej Biała.
– A tamta?
– Jeszcze Bardziej Bardziej.
I tak zostało.
Wieczorem, kiedy wracałyśmy z całym stadem, policzyłam je dwa razy.
A potem trzeci raz.
Bo jeśli jakieś licho naprawdę za nami chodziło, to wolałam je przechytrzyć.
24. Żółte kuleczki i drzewo po burzy
Pewnego ranka wyszliśmy wszyscy na podwórko do obrządku i aż stanęliśmy jak wryci.
Przez obejście spacerowała kura. A za nią… całe stadko piskląt.
Żółte, puszyste kuleczki dreptały równo, jakby ktoś je nawlekał na nitkę. Jedno potknęło się o grudkę ziemi, przewróciło i od razu wstało, jakby nic się nie stało. A kura co chwilę zatrzymywała się i patrzyła, czy wszystkie są.
– Zamknęłaś kurnik wczoraj? – zapytałam szybko Stasię, bo serce mi aż podskoczyło.
– No tak! Przecież razem zamykałyśmy – odpowiedziała, trochę oburzona, jakby to była poważna sprawa.
I wtedy Mama wyszła z domu. Spojrzała na kurę i pisklęta, jakby widziała to już wiele razy, i powiedziała spokojnie:
– W krzakach wysiedziała. Albo w stodole, albo pod wozem. Czasem kura potrafi zniknąć na trzy tygodnie i nikt się nie zorientuje.
– Trzy tygodnie?! – zdziwiłam się.
– A widzisz – uśmiechnęła się Mama. – I potem wychodzi z młodymi, jakby to było najzwyklejsze na świecie.
Patrzyłam na te pisklęta i nie mogłam się napatrzeć. Były takie małe, że aż się bałam, że któreś zniknie w trawie.
– One są jak okruszki od słońca – powiedziałam cicho.
Stasia tylko kiwnęła głową, bo też patrzyła zaczarowana.
Po obrządku, kiedy już wszystko było zrobione, przypomniało mi się coś jeszcze.
Za miedzą, w stronę pola, leżało drzewo, które przewróciła tamta burza. Jeszcze nikt go nie ruszał. Tata mówił, że dopiero będzie sprzątać je z Frankiem, jak tylko znajdą czas i narzędzia.
– A może pójdziemy na to drzewo? – zaproponowałam. – Tak… tylko się pobawić.
Stasia od razu podłapała:
– Możemy udawać, że to most. Albo statek.
Franek, który już miał iść z Tatą gdzieś do sąsiadów, zatrzymał się i zrobił minę, jakby się zastanawiał bardzo poważnie.
– Eee… no. Można – powiedział w końcu takim tonem, jakby to nie był pomysł dziecka, tylko plan dorosłych.
A potem, kiedy poszedł z Tatą i spotkali sąsiadów, okazało się, że Franek już zdążył powiedzieć chłopakom o drzewie i… zaprosić ich na popołudnie.
– Przyjdą? – spytałam.
– Przyjdą, ale jutro – odpowiedział krótko, jakby ogłaszał coś ważnego.
A pisklęta na podwórku nadal dreptały za kurą, jak żółta wstążka.
25. Bocian i zabawa na drzewie
Następnego dnia rano Franek wrócił z drogi prowadzącej do sąsiadów i zawołał do nas już od płotu:
— Chodźcie szybko! U Kowalskich coś się stało z bocianami!
Ze Stasią spojrzałyśmy na siebie i pobiegłyśmy za nim ile sił w nogach.
Pod kominem u sąsiadów zebrało się już kilka dzieci. Na ziemi, w trawie przy płocie, leżał młody bocian. Był duży, ale jeszcze cały w szarym puchu i wyglądał trochę jak nieporządnie ułożona poduszka na długich nogach.
— Wypadł? — zapytałam cicho.
— Nie — powiedział jeden z chłopaków. — Stary go wyrzucił z gniazda.
Spojrzałam w górę. Na kominie stały dwa dorosłe bociany i klekotały dziobami tak głośno, że było je słychać aż na drogę.
— My go znaleźliśmy rano — powiedziała dziewczynka od sąsiadów. — Tata powiedział, żeby go wziąć do stodoły.
Wtedy z domu wyszedł ich ojciec. Wytarł ręce o spodnie i podszedł do nas.
— No, patrzcie — powiedział spokojnie. — Bocianie dziecko.
— A czemu go wyrzucili? — zapytałam.
— Czasem tak robią — odpowiedział. — Jak któreś jest słabsze albo jedzenia mało. Przyroda ma swoje prawa.
Dziewczynka przyniosła garść czegoś z miski.
— Dajemy mu myszy — powiedziała poważnie.
— Myszy?! — skrzywiłam się. — Fuj…
Ojciec tylko się uśmiechnął.
— Bocian to najlepszy myśliwy na myszy, jakiego znam. Lepiej niż koty.
Usiadł na płocie i zaczął opowiadać:
— Jak byłem chłopakiem, też znaleźliśmy kiedyś takiego bociana. Wypadł z gniazda przy stodole. Wykarmiliśmy go przez całe lato.
— I co było potem? — zapytał Franek.
— A potem został z nami aż do zimy. Chodził po podwórku jak gospodarz. Najbardziej lubił stodołę.
— Czemu?
— Bo tam było najwięcej myszy — zaśmiał się mężczyzna. — Powiem wam, że przez jedną zimę więcej ich zjadł niż wszystkie nasze koty razem.
Popatrzyłam jeszcze raz na młodego bociana. Stał teraz trochę pewniej i patrzył na nas jednym okiem.
— Ja bym mu dała jabłko — powiedziałam.
— Bociany nie jedzą jabłek — roześmiał się Franek.
— Szkoda — odpowiedziałam. — Jabłka są dużo lepsze niż myszy.
Po południu poszliśmy wszyscy na miedzę. Drzewo leżało dokładnie tak, jak burza je zostawiła: wielkie, długie, z połamanymi gałęziami. Wyglądało trochę jak olbrzym, który się przewrócił i zasnął.
Wdrapaliśmy się na pień.
Drzewo było długie i grube, a jego konary rozchodziły się na boki jak skrzydła.
– To jest bombowiec! – krzyknął Franek, stając na najwyższym miejscu. – Lecimy nad wrogiem!
– Ja jestem pilotem! – zawołał Tadek.
– A ja strzelcem! – odpowiedział drugi chłopak i udawał, że trzyma karabin.
– A ja… ja będę drugim pilotem! – powiedziałam szybko, bo nie chciałam zostać tylko „pasażerem”.
Rozłożyłam ręce i zaczęłam „sterować”.
– Uwaga! Myśliwce z prawej! – krzyknął Franek.
Wszyscy naraz zaczęli się schylać i „strzelać” w powietrze.
– Tra-ta-ta-ta! – krzyczał Tadek.
– Zrzucamy bomby! – zawołał Franek.
Skakaliśmy po pniu, udając, że samolot się trzęsie. Gałęzie pod nogami skrzypiały jakby naprawdę coś leciało wysoko nad ziemią.
– Trzymaj kurs! – krzyknęła Stasia, śmiejąc się tak, że ledwo mogła ustać.
I wtedy…
Franek zahaczył nogą o wystający sęk.
Bombowiec „stracił równowagę”.
Pilot poleciał pierwszy.
Najpierw ręce, potem nogi, a na końcu cały Franek zsunął się w dół pnia prosto w kurz.
Przez chwilę było cicho.
– Zestrzelony! – powiedział ktoś bardzo poważnie.
Franek podniósł głowę, cały w pyle, i mruknął:
– To nie zestrzelony. To awaryjne lądowanie.
I wtedy wszyscy wybuchnęli śmiechem.
Bawiliśmy się tak długo, aż Mama z daleka zawołała, że czas wracać, bo jeszcze trzeba będzie zwierzęta zamknąć i coś zjeść.
Kiedy schodziliśmy z drzewa, jeszcze raz spojrzałam na nie i pomyślałam, że burza potrafi zrobić straszne rzeczy… ale czasem zostawia po sobie coś, na czym dzieci mogą się śmiać.
Po chwili Franek skręcił w stronę pola i wyrwał z ziemi jedną kalarepę. Ziemia jeszcze trzymała się jej korzenia. Otrzepał ją o nogawkę spodni, aż grudki spadły na ścieżkę.
— Patrzcie — powiedział i odgryzł kawałek jak z jabłka.
Kalarepa chrupnęła tak głośno, że aż spojrzałam na nią z zazdrością. Franek podał ją Stasi, a ona ugryzła kawałek i skrzywiła się trochę, bo była jeszcze lekko ostra.
— Daj też — powiedziałam szybko.
Kiedy przyszła moja kolej, odgryzłam duży kęs. Była zimna od ziemi i bardzo chrupiąca. Sok aż pociekł mi po brodzie.
— Najlepsza jest taka prosto z pola — powiedział Franek z miną prawdziwego znawcy.
Stasia kiwnęła głową.
— W domu tak nie smakuje.
I chyba miała rację, bo kalarepa z pola była dużo lepsza niż ta krojona na talerzu.
26. Kozy i mały nicpoń
Mamy jeszcze dwie kozy i jedno małe koźlę.
Koźlę jest najmniejsze, ale zachowuje się tak, jakby było największe na całym świecie.
Kozy wyprowadzają zazwyczaj Tata z Frankiem, bo z nimi nigdy nic nie wiadomo. Mają długie łańcuchy przypięte do obroży, żeby mogły się paść, ale nie chodzić, gdzie chcą.
Tamtego dnia Franek postanowił być sprytny.
– Szybko je wyprowadzę i wrócę – powiedział. – Co to dla mnie trzy kozy?
Wyszedł ze stodoły dumny jak hetman, trzymając trzy łańcuchy naraz. Szedł przodem, jakby prowadził paradę.
Ja i Stasia siedziałyśmy na schodach i patrzyłyśmy.
– Patrz, jaki ważny – szepnęła Stasia.
– Jeszcze się zdziwi – odpowiedziałam.
I wtedy zobaczyłyśmy, że małe koźlę zaczyna coś kombinować.
Najpierw cofnęło się o krok.
Potem jeszcze jeden.
– Uważaj! – krzyknęłyśmy równocześnie.
Ale było już za późno.
Mały rozpędził się i z całej siły trafił Franka głową prosto w tyłek.
Najpierw poleciały nogi.
Potem ręce.
A na końcu głowa.
Franek runął jak ścięte drzewo, aż kurz się uniósł.
– Oooooch! – jęknął tylko.
A kozy?
Rozpierzchły się w trzy różne strony.
– Czemu nic nie mówicie?! – krzyknął z ziemi.
– Mówiłyśmy! – odpowiedziałyśmy zgodnie.
Rzuciłyśmy się łapać dwie większe. Te przynajmniej nie próbowały nas taranować, tylko ciągnęły w swoją stronę jak małe lokomotywy.
Franek miał gorzej.
Mały koziołek stanął naprzeciw niego i patrzył wyzywająco. Jakby mówił: „No spróbuj”.
– Chodź tu! – syknął Franek.
Zrobił krok.
Kozioł zrobił dwa.
Znów próbował go bodnąć.
Franek uskoczył, potknął się o łańcuch i znów prawie wylądował w kurzu.
W końcu złapał małego za uszy.
– Mam cię! – sapnął.
Kozioł wyrwał się prawie natychmiast.
Franek chwycił za obrożę i trzymał ją z całych sił, jakby trzymał dzikiego byka.
Kozioł podskakiwał, tupał i próbował jeszcze raz go trafić.
– To nie jest mój dzień – mruknął Franek przez zęby.
Kiedy wreszcie udało się wszystkie trzy doprowadzić z powrotem w jedno miejsce, spojrzałyśmy w stronę domu.
Tata stał przy ścianie stodoły.
Trzymał się za brzuch.
Ze śmiechu.
– Mówiłem… pojedynczo – powiedział spokojnie, kiedy już mógł mówić.
Franek tylko otrzepał spodnie i mruknął:
– On to robi specjalnie.
A mały kozioł patrzył na niego z boku, jakby był z siebie bardzo dumny.
Od tego dnia Franek wyprowadza kozy pojedynczo.
I zawsze najpierw patrzy, czy mały nie cofa się o dwa kroki.
A kiedy tylko słyszę, jak ktoś mówi „To tylko małe koźlę”, od razu przypomina mi się kurz unoszący się nad Frankiem.
27. Krowa brata
A odnośnie tego, czemu brat rzadko pomagał nam przy wypasie gęsi i kaczek, to dlatego, że sam miał bardzo dużo obowiązków. Od rana wyprowadzał krowę na pastwisko, potem pomagał Tacie przy pracy w polu, nosił wodę, czyścił żłoby, sprawdzał ogrodzenia. Ale najważniejsza była dla niego – jak sam mówił – „jego krowa”.
Bardzo ją lubił. A odkąd urodziła się młoda krówka, chodził koło niej jak wokół jakiegoś skarbu. Miał za zadanie codziennie wyprowadzić obie na pole, pilnować, żeby nie weszły w zboże, i przyprowadzić z powrotem do obory. Jak tylko coś powiedział, reagowały od razu.
– No, chodźcie dziewczyny – mówił, a one ruszały, jakby naprawdę go rozumiały.
Po powrocie zawsze przynosił im świeżej wody, czyścił żłoby i nakładał świeżego siana. Czasem siadał przy nich chwilę, jakby odpoczywał, ale myślę, że po prostu lubił tam być.
Tata mówił, że chłopak musi umieć opiekować się zwierzęciem, bo bez inwentarza nie ma gospodarstwa.
Pewnego popołudnia siedziałyśmy z siostrą przy płocie i patrzyłyśmy, jak brat próbuje pierwszy raz sam wydoić trochę mleka, zanim Tata wróci z pola.
Krowa stała spokojnie. Brat podstawił wiadro, przysiadł i zaczął doić tak, jak go uczono. Najpierw niepewnie, potem coraz pewniej. Słychać było miarowe pluskanie mleka o metal.
– Widzisz? – szepnęła Stasia. – Umie.
Już prawie było pół wiadra, kiedy młoda krówka podeszła za blisko i trąciła matkę pyskiem. Krowa poruszyła nogą.
Wszystko stało się bardzo szybko.
Jedno kopnięcie.
Metaliczne „brzdęk”.
I wiadro przewróciło się na bok.
Białe mleko rozlało się po ziemi i zaczęło wsiąkać w klepisko przed oborą.
Zapadła cisza.
Brat patrzył chwilę na puste wiadro, jakby nie mógł uwierzyć, że to się stało.
Tata akurat wszedł na podwórko. Zatrzymał się, spojrzał na rozlane mleko, potem na Franka.
– Noga była za blisko – powiedział spokojnie.
Brat nic nie odpowiedział. Tylko podniósł wiadro.
Mama wyszła z domu, spojrzała i westchnęła.
– Szkoda – powiedziała cicho. – Ale krowa nie zrobiła tego ze złości.
Franek otarł rękawem czoło.
– Następnym razem odsunę szybciej.
Tata skinął głową.
– Następnym razem.
Nie było krzyku. Nie było karania. Tylko to mleko, które powoli znikało w ziemi.
My z siostrą stałyśmy bardzo cicho. Dopiero kiedy brat odszedł z wiadrem po wodę, Stasia szepnęła:
– Dobrze, że to nie była cała krowa.
Parsknęłam śmiechem, choć próbowałam się powstrzymać. Brat spojrzał na nas z udawaną surowością.
– Jak wam kiedyś kura ucieknie, to zobaczymy, kto się będzie śmiał.
Ale już się uśmiechał.
Tego dnia zrozumiałam, że bycie odpowiedzialnym to nie znaczy, że wszystko zawsze się udaje. Czasem znaczy tylko, że wstajesz, podnosisz wiadro i próbujesz jeszcze raz.
A brat tego dnia wyglądał trochę bardziej jak gospodarz niż jak chłopak, który jeszcze niedawno z nami biegał po miedzy.
28. Chodzimy do lasu
Opowiem wam teraz o naszych wyprawach do lasu.
Nigdy nie chodzimy tam same. Zawsze idzie z nami ktoś starszy – brat, Tata albo któryś z sąsiadów. Rodzice bardzo nas pilnują.
– Do lasu tylko z dorosłym – powtarza Mama. – I niczego nie dotykać, czego nie znacie.
Bo po wojnie w lesie może leżeć wszystko. Niewybuch, porzucona broń, jakieś skrzynki, których nie wolno ruszać.
– Wypadki chodzą po ludziach – mówi Mama. – Lepiej dmuchać na zimne niż się sparzyć.
Nie do końca rozumiem to powiedzenie, ale kiwam głową, jakbym rozumiała. Stasia naprawdę rozumie. Ja tylko udaję.
Nasz las znamy bardzo dobrze. Wiemy, gdzie rosną maliny, gdzie jagody, a gdzie trzeba uważać, bo ścieżka jest wąska i korzenie wystają z ziemi jak palce.
Latem pachnie tam żywicą i suchą ściółką. Kiedy idzie się boso, mech jest miękki i chłodny. Czasem słychać tylko nasze kroki i stukot dzięcioła, który uderza w drzewo tak rytmicznie, jakby ktoś wbijał gwoździe.
– To pewnie kowal dzięcioł – mówi brat.
– A co on kuje? – pytam.
– Las naprawia – odpowiada poważnie.
W lesie można spotkać zająca, który nagle wyskoczy spod krzaka i ucieknie jak strzała. Czasem zobaczymy sarenkę. Stoi chwilę, patrzy na nas wielkimi oczami i znika między drzewami.
– Cicho – szepcze wtedy Tata. – To my jesteśmy tu gośćmi.
Najbardziej trzeba uważać na dziki. Tata mówi, że locha z młodymi potrafi być groźniejsza niż burza.
Któregoś dnia, kiedy zbieraliśmy jagody, brat nagle zatrzymał się i podniósł rękę.
– Nie ruszać się.
Na ścieżce, trochę dalej, coś metalowego wystawało spod ziemi. Wyglądało jak kawałek rury.
Serce zaczęło mi bić szybciej.
– Co to? – wyszeptałam.
Tata podszedł powoli. Nie dotykał tego ręką. Najpierw poruszył kijem.
To była stara łuska po pocisku. Zardzewiała, częściowo wrośnięta w ziemię.
– Widzicie? – powiedział spokojnie. – Dlatego nie chodzimy tu same.
Stałam i patrzyłam na tę łuskę. Leżała tak zwyczajnie, jakby była tylko kawałkiem żelaza. A przecież kiedyś musiała zrobić wielki hałas.
– Wszędzie to leży – mruknął brat.
Tata pokiwał głową.
– Jeszcze długo będzie leżeć.
Nie zabraliśmy jej. Zostawiliśmy tak, jak była.
A potem wróciliśmy do zbierania jagód. Śmieszne jest to, że po chwili znów śmialiśmy się, kto ma bardziej fioletowe palce.
Las jest dziwnym miejscem.
Jest w nim cisza, śpiew ptaków, zapach malin…
i czasem coś, co przypomina, że nie wszystko w nim jest do zabawy.
Ale i tak bardzo go lubię.
29. Drzewo, które przewróciła burza
Pamiętacie tę burzę, kiedy pioruny trzaskały tak blisko, że aż szyby drżały? Wtedy na miedzy złamało się stare drzewo. Jeszcze tego samego wieczoru Tata powiedział, że jak tylko będzie czas, trzeba je uprzątnąć, bo szkoda, żeby zmarniało.
Kilka dni później poszliśmy tam razem z Tatą i Frankiem. Drzewo leżało jak zmęczony olbrzym. Pień był pęknięty, a gałęzie powykręcane.
– Przyda się na zimę – powiedział Tata, stukając siekierą w drewno. – Burza zabrała, ale coś też zostawiła.
Franek pomagał odciągać mniejsze konary. Ja z siostrą zbierałyśmy drobniejsze gałęzie na bok. Drewno pachniało świeżo, żywicą i wilgocią. Trochę było mi żal tego drzewa, bo jeszcze niedawno stało prosto i dawało cień, ale Tata mówił, że w gospodarstwie nic się nie marnuje.
Część grubszego drewna została pocięta na kawałki i odwieziona pod szopę. Będzie na opał, kiedy przyjdą mrozy.
Bo z lasu przynosimy nie tylko wspomnienia po burzy.
Przez całe lato i jesień zbieramy też chrust. Tata czasem idzie do sołtysa zapytać o pozwolenie na ścięcie suchego drzewa, jeśli takie znajdzie. Ale najczęściej zbieramy to, co już leży – suche gałązki, połamane konary, wszystko, co nadaje się na rozpałkę.
Chrust jest bardzo potrzebny. Zimą pilnujemy pieca, żeby było ciepło w izbie, a latem też trzeba rozpalić, żeby ugotować ziemniaki, upiec chleb albo podgrzać wodę do kąpieli.
Tego dnia poszłyśmy z Mamą i siostrą do lasu po suche gałązki. Wzięłyśmy sznurek, żeby związać pęczki. Suche drewno coraz trudniej znaleźć, bo wszyscy ze wsi chodzą i zbierają. Każdemu potrzeba.
Czasem, gdy jesteśmy z Tatą, bierzemy długi kij i strącamy suche, kruche gałęzie z niższych drzew. Tata zawsze mówi:
– Tylko suche. Żywego drzewa nie ruszamy.
Nazbierałyśmy dwa duże pęczki. Jeden wzięła Mama, drugi niosłyśmy razem ze Stasią. Co chwilę coś nam się wysuwało, gałązki kłuły w ręce, a sznurek wpijał się w palce.
– Jeszcze trochę – mówiła siostra. – Już prawie dom.
Kiedy wyszłyśmy z lasu, spojrzałam na miejsce, gdzie stało złamane drzewo. Teraz było już puste. Tylko świeży pień przy ziemi przypominał, że coś tam kiedyś rosło.
– A może jutro zrobimy szałas? – szepnęłam nagle do Stasi.
– Z tych gałęzi? – zapytała.
– Nieee… z innych! Takich, co jeszcze stoją – poprawiłam się szybko.
Stasia roześmiała się.
– Franek nam pomoże?
– Jak mu się będzie chciało.
A ja już w głowie widziałam nasz szałas. Z tajnym wejściem i miejscem tylko dla nas.
Bo nawet z drzewa, które przewróciła burza, można zrobić coś dobrego.
A z kilku gałęzi – całe królestwo.
Po drodze do domu rozmawiałyśmy z siostrą o tym, że z tych gałęzi można by zrobić mały szałas. Może brat by nam pomógł, choć on teraz woli chodzić z Tatą i robić „poważne rzeczy”.
Następnego dnia Tata zabrał Franka, żeby pociąć grubsze kawałki z drzewa, które złamała burza. My z siostrą siedziałyśmy na schodach i patrzyłyśmy, jak pracują.
Franek ustawił polano i wziął siekierę bardzo pewnie, jakby od razu był drugim gospodarzem.
– To potniemy jeszcze ten grubszy – powiedział poważnie.
Tata spojrzał na niego spod oka.
– Najpierw naucz się nie rąbać po krzywym, gospodarzu.
Franek zamachnął się z rozmachem… i trafił trochę obok. Siekiera stuknęła w bok drewna i odbiła się tak, że aż podskoczył.
Tata parsknął śmiechem.
– No widzisz? Drewno też chce być rąbane porządnie.
My z siostrą zaczęłyśmy się śmiać, a Franek zrobił minę, jakby wcale mu nie było do śmiechu.
– To było na próbę – powiedział szybko. – Sprawdzałem tylko.
– Aha – odpowiedział Tata bardzo poważnie. – To teraz sprawdź jeszcze raz.
Tym razem trafił dobrze. Polano pękło z głośnym trzaskiem.
Patrzyłam na nich i pomyślałam, że to drzewo jeszcze niedawno stało wysoko przy miedzy, a teraz będzie grzało nas zimą.
I chyba dobrze, że nawet po burzy coś z niego zostało. Bo jak przy rąbaniu jest tyle śmiechu, to w domu na pewno będzie ciepło.
30. Budujemy szałas
Gałęzie z drzewa, które przewróciła burza, leżały jeszcze przy miedzy. Tata pociął pień na opał, ale cienkie i krzywe konary zostały. Patrzyłyśmy na nie z siostrą i już wiedziałyśmy, że to nie może się tak po prostu zmarnować.
– Z tego będzie szałas – powiedziała Stasia.
– Prawdziwy! – dodałam.
Brat najpierw udawał, że go to nie obchodzi.
– Mam ważniejsze rzeczy do roboty – mruknął.
Ale kiedy zobaczył, że zaczynamy same ciągnąć gałęzie, tylko westchnął, wziął siekierkę i zawołał chłopaków z sąsiedztwa. I tak poważne rzeczy musiały chwilę poczekać.
Najpierw ustawiliśmy trzy grubsze gałęzie jak trójkąt. Potem dokładaliśmy kolejne, opierając je o siebie. Szałas rósł z każdą chwilą. Pachniał wilgotnym drewnem i korą, a pod nogami skrzypiały suche listki. Gałęzie były już lekko podsuszone słońcem, lżejsze i łatwo dawały się łamać.
Bardzo chciałam się wykazać.
– Ja poprawię dach – powiedziałam i wsunęłam jedną z cieńszych gałęzi wyżej.
Najpierw coś cicho trzasnęło.
Potem druga gałąź się zsunęła.
A potem ja razem z nimi.
Wylądowałam na plecach w kurzu i liściach, a nad sobą zobaczyłam kawałek nieba przez dziurę w naszym przyszłym dachu.
Przez chwilę była cisza.
A potem wszyscy wybuchnęli śmiechem.
– Marysia budownicza! – zawołał Romek.
– Remont generalny! – dodał brat.
Podniosłam się, otrzepałam sukienkę i powiedziałam poważnie:
– Sprawdzałam, czy mocne.
Franek pokręcił głową.
– To już nie sprawdzaj.
Poprawiliśmy konstrukcję jeszcze raz, tym razem staranniej. Gałęzie splataliśmy ciasno, a na wierzch położyliśmy cieńsze witki i liście. W końcu można było wejść do środka. W szałasie było chłodno i trochę ciemno. Przez szczeliny wpadały promienie słońca.
Usiedliśmy zmęczeni, ale dumni. Gardła mieliśmy suche jak po całym dniu biegania.
Pobiegliśmy do studni. Franek wyciągnął wiadro, a my po kolei nabieraliśmy wodę dłońmi. Była zimna i aż szczypała w zęby.
– Nie wypijcie wszystkiego – powiedział brat.
– My nie, to Romek pije jak koń – odpowiedziałam.
Romek tylko prychnął i ochlapał mnie wodą.
Siedzieliśmy jeszcze chwilę przy naszym szałasie. Chłopaki stukali patykami w pień, udając bęben, a my z siostrą śpiewałyśmy cicho jakąś piosenkę, którą Mama nuci przy pracy.
Kiedy słońce zaczęło zachodzić, przypomniałyśmy sobie o obrządku.
– Jak Mama zapyta, gdzie byliśmy? – szepnęłam.
– Powiemy, że przy drzewie – odpowiedział brat. – To prawda.
W domu Mama spojrzała na nasze brudne ręce.
– Widzę, że pracowaliście – powiedziała tylko.
Nie tłumaczyliśmy, jaką to była praca.
Ale kiedy wieczorem leżałam w łóżku, myślałam o naszym szałasie.
Nie był równy.
Nie był piękny.
Ale był zrobiony z drzewa, które burza chciała nam zabrać.
I teraz był nasz.
31. Czarne cegły
Tego dnia Mama nie jechała z nami.
— Ktoś musi pilnować obejścia — powiedziała. — A ja mam jeszcze swoje roboty.
Tata zaprzęgał konia wcześniej niż zwykle.
Na wóz ładował dziwne narzędzia — długi szpadel i szeroki nóż.
— Jedziemy po torf — powiedział Franek ważnie, jakby to była wielka wyprawa.
Nie wiedziałam, co to torf.
Pojechaliśmy daleko za łąki. Ziemia robiła się coraz bardziej mokra, aż koń zaczął iść ostrożnie, stawiając kopyta powoli.
— Dalej nie podchodźcie — powiedział Tata. — Tu grunt potrafi człowieka połknąć.
Stałyśmy ze Stasią przy wozie i patrzyłyśmy.
Tata wbijał szpadel głęboko w czarną ziemię i podważał ciężkie bryły.
Franek odcinał je nożem i wrzucał na platformę.
Były mokre i błyszczące, prawie jak smoła.
— To będzie nas grzało zimą — powiedział Tata.
Kiedy wóz się zapełnił, ruszyliśmy do domu.
Czarna woda kapała z torfu na drogę i zostawiała ślad aż pod samo podwórko.
Mama już czekała.
— No, to teraz robota dla wszystkich — powiedziała.
Na ziemi stały drewniane formy, takie jak do cegieł.
Tata zrzucał bryły, a Mama zaczęła je rozdrabniać łopatą.
Zrobiła się z tego czarna masa.
— Dziewczynki, buty zdejmować.
Weszłyśmy do środka.
Aż zapiszczałam.
Zimne. Miękkie. Wchodziło między palce.
— Deptajcie — powiedziała Mama. — Musi być zbite.
Skakałyśmy ze Stasią po torfie, aż robił się gładki jak ciasto.
Franek się śmiał:
— Patrzcie, kominiarki z was!
Mama zdjęła formę.
Została czarna cegła.
Układaliśmy je równo rzędem przy płocie.
Jedna obok drugiej, potem druga warstwa — aż wyglądało jak małe miasto.
Słońce świeciło na nie mocno.
— Teraz będą tu stały całe lato — powiedział Tata. — A zimą oddadzą ciepło.
Spojrzałam na swoje nogi całe czarne aż po kostki i na czystą chustkę na głowie.
Tata z Frankiem pojechali jeszcze kilka razy i tego dnia zrobili aż trzy kursy.
A my skakałyśmy po torfie i układałyśmy go w kolejne ściany. Już po pierwszym razie wydawało mi się, że moje nogi nie mogą być czarniejsze — a jednak mogły.
Przy trzecim przyjeździe Taty wszystko zaczęło nam się strasznie dłużyć. Cegły zrobiły się ciężkie i bardzo brudzące. Zamiast układać zaczęłyśmy biegać w tę i z powrotem.
I nagle… na tym błocie jak się nie przewrócę — i nie przejadę kawałka pupą po ziemi! Od razu poczułam, że z tyłu jestem cała mokra.
Za plecami usłyszałam chichot Stasi.
— Marysia! Co ty wyczyniasz? — zawołała mama.
Wstałam tylko trochę zawstydzona, a mama popatrzyła i powiedziała spokojnie: To masz na dziś jeszcze jedno zadanie. Doprać sukienkę.
Stasia, Franek i Tata robili obrządek i co chwilę zerkali na mnie, a ja stałam przy balii i tarze na podwórku i szorowałam sukienkę.
Chwila zabawy — a tyle pracy mi przybyło.
Na koniec obmyliśmy nogi lodowatą wodą prosto ze studni. Aż zrobiły mi się zupełnie blade.
Tata tylko powiedział:
— Zimna woda siły doda!
Wszyscy zaczęliśmy się śmiać. Szybko się powycieraliśmy, pozamykaliśmy obejście i poszliśmy do domu na kolację.
Moja sukienka spokojnie wisiała na sznurku i musiała wyschnąć do jutra.
32. Sianokosy
Dziś od rana wszyscy mówią tylko o jednym.
— Idziemy na łąkę — powiedział Tata jeszcze zanim dobrze otworzyłam oczy.
W izbie było cicho, ale czuć było, że to nie będzie zwykły dzień. Franek już stał przy drzwiach i sprawdzał ostrze kosy. Przesuwał po nim palcem bardzo ostrożnie.
— Nie dotykaj tak — powiedziała Mama. — Jeszcze bez palca wrócisz.
Franek tylko się uśmiechnął.
Na podwórku zbierali się już sąsiedzi. Każdy z kosą na ramieniu. Szli razem w stronę łąki, jakby to była jakaś ważna wyprawa.
My z siostrą też chciałyśmy iść.
— Daleko nie podchodźcie — powiedział Tata. — Stańcie przy miedzy i patrzcie.
Łąka była wysoka. Trawa sięgała prawie do kolan. W słońcu wyglądała jak zielone morze.
Mężczyźni ustawili się w rząd.
Na chwilę zrobiło się zupełnie cicho.
A potem usłyszałam pierwszy dźwięk.
Szszszach.
I drugi.
Szszszach.
Szli równo, jeden obok drugiego. Kiedy kosy poruszały się razem, trawa kładła się w długiej, prostej linii. Za nimi zostawał pas równo ściętej ziemi.
Słońce dopiero wstawało, a już robiło się ciepło. Po chwili koszule zaczęły im się kleić do pleców.
Co jakiś czas któryś przystawał. Wyciągał osełkę z blaszanej puszki przy pasku i ostrzył kosę.
Cyk–cyk–cyk.
— Nie za mocno, tylko z wyczuciem — mówił sąsiad do młodszego chłopaka, który pierwszy raz szedł w linii.
Nagle z trawy coś wyskoczyło.
Najpierw kuropatwa.
Potem zając.
Zając wybiegł prosto przed kosy i w ostatniej chwili skręcił.
— Patrz go! — zawołał ktoś.
— Jeszcze chwila i byłoby po nim!
Serce mi zabiło szybciej.
Stasia ścisnęła mnie za rękę.
— Myślisz, że one wiedzą?
— Chyba tak — odpowiedziałam.
Siano pachniało mocno. Słodko i trochę gorzko naraz. W powietrzu unosił się zapach świeżo przeciętej trawy.
Po kilku przejściach mężczyźni zrobili krótką przerwę. Usiedli na skraju łąki. Ktoś zdjął czapkę i wachlował się nią jak wachlarzem.
— Jeszcze dwa pasy i starczy na dziś — powiedział Tata.
Franek przyniósł wodę w bańce. Podawał każdemu po kolei.
— No, młody, przydałeś się — powiedział sąsiad i klepnął go w plecy.
Franek wyprostował się dumnie.
My z siostrą zaczęłyśmy zbierać długie źdźbła i robić z nich warkocze.
— Patrz, mam dłuższy — powiedziała Stasia.
— Bo bierzesz grubsze — odpowiedziałam.
— To ty też bierz grubsze.
— Ale ja chcę ładniejszy.
I tak sprzeczałyśmy się, aż jedno źdźbło pękło i wszystko się rozsypało.
Kiedy ostatni pas trawy opadł, zrobiło się dziwnie cicho. Jakby łąka nagle zmalała.
Tata oparł kosę o ziemię i powiedział:
— No. Na dziś wystarczy.
I wtedy stało się coś, co zawsze czeka się najbardziej.
Mama z sąsiadkami przyszły z koszami.
Rozłożyły na trawie lnianą płachtę. Wyjęły chleb, kawałek słoniny, ogórki i bańkę z mlekiem.
Usiedliśmy wszyscy razem, prosto na łące.
Tata ukroił gruby kawał chleba i podał mi.
— Dla pomocnicy.
— Ja też pomagałam! — oburzyła się Stasia.
— Ty nadzorowałaś — odpowiedział Tata poważnie.
Wszyscy zaczęli się śmiać.
Jedliśmy w ciszy przez chwilę. Słychać było tylko chrupanie ogórków i oddechy zmęczonych ludzi.
A potem sąsiad powiedział:
— To co, kto jutro pierwszy wstaje?
— Kto ostatni skończy jeść — odpowiedział Tata.
Franek szybko przełknął i odłożył kromkę.
— Ja już!
— O nie — zaśmiał się sąsiad. — Najpierw naucz się dobrze kosić.
Słońce stało już wysoko. Skoszona łąka pachniała inaczej niż rano. Była cicha i równa.
Leżałam na plecach i patrzyłam w niebo.
Pierwszy raz zobaczyłam, jak wielka jest łąka, kiedy przestaje być wysoka.
I pomyślałam, że kiedy dorośli idą razem i machają kosami w jednym rytmie, to wygląda to trochę jak taniec.
Tylko taki bardzo poważny.
I bardzo potrzebny.
33. Roztrząsanie siana
Drugiego dnia nie idziemy na łąkę od razu.
Najpierw trzeba poczekać, aż zniknie rosa.
Tata wychodzi rano, dotyka siana ręką i wraca.
— Jeszcze mokre pod spodem.
Dopiero kiedy słońce stoi wyżej, woła:
— No, teraz można.
Wczorajsza łąka wygląda inaczej. Trawa nie jest już wysoka, tylko leży szerokimi pasami. Z wierzchu sucha, pod spodem jeszcze wilgotna i chłodna.
Dorośli biorą grabie i zaczynają przewracać długie rzędy.
My z siostrą też dostajemy małe grabki.
— Ale tylko po brzegach — mówi Mama. — I bez wygłupów.
Franek nie stoi z nami.
Dziś jest trochę tu, trochę tam.
Najpierw Tata daje mu kosę.
— Pokaż, jak trzymasz.
Franek bierze ją poważnie, jakby dostał karabin. Ustawia się w linii, trochę z tyłu.
Machnie raz.
Kosa zatrzymuje się w połowie.
Trawa się nie poddaje.
Sąsiad prycha pod nosem.
— Ona sama nie pójdzie.
Tata poprawia mu ręce.
— Nie siłą. Prowadź ją.
Drugi raz wychodzi lepiej. Trawa kładzie się krzywo, ale się kładzie.
Ja patrzę z daleka i myślę, że Franek wygląda bardzo dorosło.
Ale tylko przez chwilę.
Bo zaraz Tata mówi:
— Dobra. Wystarczy. Idź teraz przewracać.
Franek odkłada kosę i bierze grabie. I od razu przestaje być taki poważny.
My z siostrą przewracamy małe kępki. Tam, gdzie już prawie suche. Podnoszę garść i podrzucam lekko. Siano unosi się jak żółty dym.
— Nie na siebie! — mówi Stasia.
Po chwili i tak mam trochę za kołnierzem.
Nie pracujemy długo. Trochę przewrócimy. Potem siadamy na chwilę.
Wyciągam z kieszeni małą gałgankową lalkę. Kładę ją w cieniu kopki.
— Ona pilnuje — mówię.
— Czego? — pyta Stasia.
— Żeby siano nie uciekło.
Stasia przewraca oczami, ale potem robi z siana małe łóżko i kładzie tam swoją lalkę.
— To szpital dla zmęczonych — mówi poważnie.
Z daleka słyszymy głos Taty:
— Dziewczyny, nie za dużo tego odpoczynku!
Podnosimy się szybko i znowu coś przewracamy.
Po południu słońce robi swoje. Siano zaczyna pachnieć mocniej, cieplej. Kiedy wsuwam rękę pod spód, jest już prawie suche.
Franek znowu próbuje kosy. Tym razem wychodzi mu dłuższy pas.
— No, będzie z ciebie kosiarz — mówi sąsiad.
Franek udaje, że to nic takiego, ale widać, że puchnie z dumy.
Pod wieczór wszyscy zaczynają zgarniać siano w mniejsze kupki, żeby jeszcze doschło.
My pomagamy tyle, ile damy radę. Raczej podajemy, niż dźwigamy.
Przy jednej kupce Franek mówi do mnie:
— Uważaj, bo cię zasypię.
— Spróbuj.
Sypie mi trochę na głowę.
Robię wielkie oczy.
— Teraz jesteś stogiem.
— A ty kozłem — odpowiada szybko.
— Czemu kozłem?!
— Bo jak będziesz tak stała, to zaraz cię zwiążą powrósłem.
Zaczynam się śmiać tak mocno, że aż muszę usiąść.
Kiedy słońce zaczyna się zniżać, Tata bierze garść siana, zgniata je i wącha.
— Jeszcze dzień i będzie dobre — mówi.
Nie ma dziś wielkiej uczty. To jeszcze nie koniec pracy.
Ale Mama przynosi na łąkę chleb, kawałek twarogu i garnek mleka.
Siedzimy na brzegu pola.
Franek opowiada, jak kosa „już go słucha”.
— Jeszcze trochę i będę pierwszy w linii — mówi.
— Najpierw urośnij — odpowiada Tata.
Wszyscy się śmieją.
Patrzę na łąkę. Jest jaśniejsza niż wczoraj. Lżejsza.
I myślę, że siano to takie lato, które trzeba najpierw odwrócić, potem poczekać, a dopiero później zabrać do domu.
A my tylko trochę mu w tym pomagamy.
I to mi wystarcza.
34. Noc świętojańska
Uwielbiam czerwiec.
W czerwcu wszystko pachnie. Trawa, ziemia, wieczór. Nawet powietrze jest jakby cieplejsze niż zwykle.
Tego dnia kończyliśmy pracę przy sianie jak co dzień. Myślałam, że wrócimy do domu, zjemy kolację i pójdziemy spać.
Ale dziś było inaczej.
Mamusie ubierały czystsze fartuchy. Stasia zauważyła pierwsza.
— Czemu mama czesze włosy drugi raz?
— Może idziemy do kościoła? — zgadłam.
Na podwórku Franek z chłopakami zbierali kamienie i układali z nich wielki okrąg.
— Co robicie? — zapytałam.
— Tajemnica — odpowiedział Franek z miną bardzo ważną.
Z siostrą i koleżankami dostałyśmy zadanie zebrania chrustu. Suche patyki, cienkie gałązki, wszystko co szybko się pali.
Z końca wsi przyjechał sąsiad z wozem. Przywiózł grube polana i stare korzenie. Na wozie była też bańka z mlekiem i kosz z chlebem.
Wtedy ktoś powiedział:
— Dziś noc świętojańska.
Nie wiedziałam dokładnie, co to znaczy, ale wiedziałam, że to coś wyjątkowego.
Wieczorem wszyscy zeszli się na łąkę przy skraju wsi.
Ognisko było już gotowe. Najpierw zapalono cienkie gałązki, potem grubsze. Płomień podniósł się wysoko, a iskry poleciały do nieba.
Starsze dziewczynki przyniosły świece, klucz i miednicę z wodą.
Usiadły w kręgu.
— Teraz będziemy wróżyć — powiedziała jedna z nich bardzo poważnie.
Patrzyłam z szeroko otwartymi oczami.
Klucz trzymały nad świecą, aż zrobił się gorący, potem wlewały wosk do wody.
— Widzisz? To koń! — powiedziała jedna.
— To nie koń, to but! — sprzeciwiła się druga.
— Jak but, to mąż będzie chodził dużo po świecie.
— A jak koń, to będzie bogaty!
Zaczęły się śmiać.
Nagle jedna spojrzała na mnie.
— A ty, Marysiu, chcesz wiedzieć?
Skinęłam głową.
Wlała wosk. Powstał dziwny kształt.
— To wygląda jak… kura! — powiedziała Stasia.
— Czyli będziesz miała dużo kur — uznała dziewczynka.
— Albo męża gospodarza — dodała druga.
— A ja nie chcę jeszcze męża! — zaprotestowałam.
Wszyscy wybuchnęli śmiechem.
Potem zaczęły się zabawy.
Chłopcy toczyli obręcze od starych beczek.
Ktoś zorganizował wyścigi.
Bawiliśmy się w berka, w podchody, próbowaliśmy przeskoczyć małe kopki siana.
Franek próbował przeskoczyć największą.
Nie przeskoczył.
Wpadł w środek.
— To było specjalnie! — powiedział, wystając z siana jak jeż.
Kiedy zrobiło się ciemniej, jeden sąsiad przyniósł akordeon. Drugi skrzypce.
Najpierw zagrali cicho. Potem szybciej.
Dorośli zaczęli tańczyć.
Mama śmiała się tak, jak rzadko. Tata klaskał do rytmu.
Ogień świecił, gwiazdy świeciły, muzyka grała.
Siedziałam na trawie i patrzyłam.
Pierwszy raz zobaczyłam, że dorośli potrafią być tak samo weseli jak dzieci.
A ogień w środku kręgu wyglądał jak serce naszej wsi.
I tej nocy nikt nie chciał iść spać pierwszy.
35. Kogucik
Nasza kura, ta która wysiedziała pisklęta w krzakach, prowadzała je już po całym podwórku. Nie były już żółtymi kuleczkami. Urosły. Miały małe skrzydełka i biegały szybciej niż my.
Liczyłyśmy je codziennie.
— Jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć, siedem…
Zawsze siedem.
Ale któregoś ranka Stasia zatrzymała się w połowie liczenia.
— Poczekaj… ten jeden jest jakiś inny.
Rzeczywiście. Jeden z pisklaków miał wyraźniejszy grzebień. Stał wyprostowany i patrzył na nas tak, jakby był ważniejszy od reszty.
— On się stawia — powiedziała Stasia.
Wtedy wydał z siebie dziwny dźwięk.
Nie „pi, pi”.
Tylko coś pomiędzy.
Franek, który akurat niósł wiadro z wodą, zatrzymał się.
— No pięknie. Mamy koguta.
— To źle? — zapytałam.
— Jak urośnie, będzie się bił — powiedział poważnie. — I budził wszystkich o świcie.
Tata później potwierdził.
— Jednego koguta nam wystarczy. A u nas już jest.
Poczułam coś dziwnego w brzuchu.
— To co z nim będzie?
Tata wzruszył ramionami.
— Wymienimy. Albo sprzedamy na targu. Na kurę.
Nie podobało mi się to.
Kogucik chodził dumnie, jakby nie wiedział, że o nim mówimy.
Kilka dni później byłyśmy ze Stasią na wypasie gęsi przy miedzy. Kura z pisklętami chodziła po podwórku sama. Franek pomagał Tacie przy płocie.
Słońce stało wysoko. Było cicho.
I wtedy stało się coś nagle.
Franek opowiadał później, że najpierw zobaczył cień.
Długi.
Szybki.
— Jak myśliwiec — powiedział. — Taki jak tamte, co kiedyś leciały nad polem.
Spojrzał w górę.
Z nieba spadł jastrząb.
Nie leciał jak zwykły ptak.
Złożył skrzydła i runął w dół, prosto jak kamień.
Kura zapiszczała.
Pisklęta rozbiegły się na wszystkie strony.
Franek rzucił się biegiem.
— Hej! Hej!
Ale było za późno.
Jastrząb poderwał się już w górę, trzymając jedno pisklę w szponach.
Potem było już tylko puste niebo.
Franek stał na środku podwórka, z rękami opuszczonymi wzdłuż ciała.
Kiedy wróciłyśmy z gęśmi, od razu zobaczyłam, że coś jest nie tak.
Kura chodziła niespokojnie i gdakała inaczej niż zwykle.
— Ile ich jest? — zapytałam szybko.
Stasia zaczęła liczyć.
— Jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć…
Spojrzałyśmy na siebie.
Sześć.
— Gdzie jeden? — wyszeptałam.
Franek podszedł powoli.
— Jastrząb.
Nie mówił dużo.
— Przyleciał jak z wojny — dodał cicho. — Nawet nie zdążyłem krzyknąć.
Zrobiło mi się zimno, choć był upał.
Spojrzałam na niebo. Było zupełnie spokojne. Jakby nic się nie stało.
Kogucik stał trochę z boku.
Żył.
Patrzył przed siebie i nawet nie wiedział, że mogło być inaczej.
Wieczorem Mama powiedziała:
— Tak już jest. Ktoś zawsze poluje.
Tata westchnął.
— Gdyby gęsi były na podwórku, narobiłyby hałasu, i pewnie nawet by nie spróbował zaatakować.
To była prawda. Gęsi podnoszą alarm o wszystko.
Tamtej nocy długo nie mogłam zasnąć.
Myślałam o cieniu na ziemi.
O skrzydłach.
O tym, że coś może spaść z nieba tak szybko, że nikt nie zdąży pomóc.
A rano kogucik zapiał po raz pierwszy.
Jeszcze nie tak głośno.
Ale wyraźnie.
I nagle poczułam, że on też kiedyś będzie musiał odejść z naszego podwórka.
Tylko nie tak szybko.
36. Na samym szczycie
Tego dnia siano było już naprawdę suche.
Nie wilgotne od spodu. Nie ciężkie. Tylko lekkie i szeleściło, kiedy brało się je w ręce.
Na łąkę wjechały wozy. Nasz i sąsiadów.
Konie parskały i potrząsały głowami. Jakby wiedziały, że czeka je długa droga do stodoły.
Na wozie sąsiadów już siedziały dzieci. Tadek machał do nas z góry.
— My będziemy wyżej! — krzyknął.
— Zobaczymy! — odpowiedział Franek i poprawił widły.
Tata wszedł na nasz wóz. Franek i sąsiad podawali mu wielkie naręcza siana.
— Równo! — wołał sąsiad.
— Nie rób góry z jednej strony!
Wóz rósł i rósł.
Najpierw zakrył drabiny.
Potem zaczął wystawać szeroko na boki.
A potem Tata stał już tak wysoko, że musiałam zadzierać głowę.
Na sąsiednim wozie Józek krzyczał:
— My mamy większy!
— Bo krzywo układacie! — odkrzyknął Franek.
Tadek stanął na czubku i rozłożył ręce.
— My już jesteśmy pod niebem!
— Zaraz wam spadnie! — odpowiedział Franek.
W końcu Tata zawołał:
— No, dziewczyny! Chodźcie, pomożecie udeptać!
Franek podsadził mnie od dołu. Przez chwilę machałam nogami, aż poczułam pod rękami suche źdźbła.
Wciągnęli mnie na górę.
Było miękko. Nogi zapadały się aż po kostki.
Stasia weszła za mną i rozejrzała się szeroko.
— Patrz… jaki Franek mały z góry!
Spojrzałam w dół.
Franek rzeczywiście wyglądał jak mały chłopak z zabawkowymi widłami.
Zaczęłyśmy się śmiać.
Z sąsiedniego wozu Tadek krzyknął:
— U was też taki malutki?
Józek dorzucił:
— To może my go zabierzemy do siebie!
Wtedy z dołu usłyszeliśmy:
— Ej! Ja wszystko słyszę!
Śmiech był jeszcze większy.
Tata udawał, że nic nie słyszy.
— Depczcie po brzegach. Mocno. Żeby się nie zsunęło.
Zaczęłyśmy deptać.
Siano sprężynowało pod stopami. Pył leciał w górę. Pachniało tak mocno, że aż łaskotało w nosie.
Z góry wszystko wyglądało inaczej.
Podwórko było małe.
Gęsi wyglądały jak białe kamyki.
A chłopcy na dole jak mrówki.
Na sąsiednim wozie dzieci też deptały i podskakiwały.
— Nasz wyższy! — krzyczał Tadek.
— Nasz równy! — odpowiadał Franek.
Kiedy oba wozy były pełne, Tatusiowie położyli na wierzchu długie żerdzie i mocno je przywiązali.
— Siadać głęboko i trzymać się! — zawołał Tata.
Konie ruszyły.
To nie była zwykła jazda.
Wóz kołysał się jak łódka.
Podskakiwał na każdej nierówności.
Na sąsiednim wozie dzieci piszczały z radości.
— Nie spadnijcie! — krzyknął Józek.
— Ty pierwszy! — odpowiedziała Stasia.
Przy starej gruszy musiałyśmy się położyć płasko.
Gałęzie przejechały po plecach.
Liście wpadły mi we włosy.
— Mam drzewo w głowie! — krzyknęłam.
W końcu wjechaliśmy na podwórko.
— Żyjecie tam? — zapytał Tata.
— Jeszcze! — odpowiedziałyśmy.
Zjechałyśmy na dół jak po zjeżdżalni.
Wpadłam prosto w ręce Franka.
— Ciężka jesteś — mruknął.
— To przez to, że jestem wyżej od ciebie — odpowiedziałam.
Na sąsiednim wozie Tadek też zjechał za szybko i wylądował w sianie przy kole.
— To było specjalnie! — powiedział poważnie, cały w pyłkach.
W stodole zrobiło się ciasno i ciepło, kiedy zrzucali siano do sąsieku.
Stałyśmy z boku i patrzyłyśmy, jak łąka znika pod dachem.
Pachniało jak lato.
I nawet Tadek przestał się przechwalać.
Bo kiedy siano leży już w stodole, to nie ma znaczenia, czyje było wyższe.
Ważne, że zdążyliśmy przed deszczem.
37. Zbieranie zboża
Tak mijały gorące dni aż do sierpnia.
Mama zawsze mówiła:
— Sierpień to miesiąc żniw.
I rzeczywiście coś było w powietrzu. Zboże stało już wysokie i złote. Kiedy wiatr przechodził przez pole, wyglądało jak fale na wodzie.
Po niedzielnym nabożeństwie Tatusiowie nie rozeszli się od razu do domów.
Stanęli w kółku przy kościele.
Rozmawiali poważnie.
Kto zaczyna pierwszy.
U kogo zboże najbardziej dojrzałe.
I w jakiej kolejności pójdą dalej.
Nawet ksiądz powiedział:
— Niech Pan Bóg da wam dobrą pogodę i pełne stodoły.
Modliliśmy się o to wszyscy.
Następnego dnia rano gospodarze zebrali się na początku wsi.
Każdy miał sierp i osełkę.
Słońce dopiero wschodziło, a już było ciepło.
Pierwsze pole należało do sąsiada z końca wsi. Ustawili się równo i zaczęli.
Z daleka wyglądało to inaczej niż sianokosy. Nie było szerokich zamachów kosą. Tylko pochylone sylwetki i krótkie ruchy sierpów.
Zboże znikało pas po pasie.
Tatuś mówił:
— Jak pogoda się utrzyma, to w środę zaczną u nas.
Czekaliśmy.
Kiedy pierwsze pole było już ścięte, wyglądało zupełnie inaczej.
Nie było już fal.
Zostało krótkie, sztywne ściernisko. Takie jakby tysiące małych szczoteczek wystawały z ziemi.
Między nimi stały kopki związanego zboża.
Równo ustawione.
Z daleka przypominały małe żołnierzyki stojące na baczność.
Przy ściernisku chodziło się inaczej. Kłuło w stopy przez cienkie podeszwy.
— Nie biegaj! — wołała Mama. — Bo sobie nogi potniesz.
Ale i tak biegaliśmy.
Udawaliśmy, że kopki to twierdze.
Albo że to wojsko pilnuje pola.
Franek mówił:
— Ja będę generałem.
— A ja? — zapytałam.
— Ty pilnuj kuchni — odpowiedział.
Rzuciłam w niego kłosem.
Wieczorami, tak jak przy sianokosach, rozstawiano długi stół.
Mamusie przynosiły jedzenie.
Były ziemniaki.
Był chleb.
Była jajecznica z wielu jaj.
Czasem twaróg.
Czasem kawałek mięsa, jeśli ktoś miał.
Nie codziennie było wszystkiego naraz.
Ale przy żniwach jedzenia musiało być więcej.
Dorośli siedzieli zmęczeni, z rękami podrapanymi od słomy.
Śmiali się jednak tak samo jak przy sianie.
A my bawiliśmy się między kopkami.
Któregoś dnia Tata wrócił wcześniej z pola.
— Byłem u sąsiada — powiedział.
Spojrzałyśmy ze Stasią od razu.
— I co?
— Zamieniliśmy się.
Za naszego koguta dostaliśmy kurę.
Pobiegłyśmy zobaczyć.
Nowa kura chodziła po podwórku trochę jakby zgubiona. Kręciła się w kółko, zaglądała pod płot, jakby szukała swojego dawnego domu.
— Ona jest zakręcona — powiedziała Stasia.
— Bo nie jest u siebie — odpowiedziałam.
— Też z tego roku — dodał Tata. — Będzie się niosła.
— A kogut? — zapytałam cicho.
— U sąsiada. Niedaleko.
Poczułam ulgę.
— To będziemy mogli go odwiedzać.
Franek prychnął.
— Tylko nie codziennie.
Nowa kura po kilku dniach przestała się kręcić. Zaczęła chodzić pewniej.
A kiedy pierwszy raz zniosła jajko w naszym kurniku, Mama powiedziała:
— No, to już nasza.
I tak mijały kolejne dni żniw.
Złote pola zamieniały się w ściernisko.
Kopki rosły.
Wozy zwoziły zboże do stodół.
A my bawiliśmy się między słomą, tak jakby lato nigdy nie miało się skończyć.
Tylko słońce zachodziło coraz szybciej.
I sierpień pachniał już trochę inaczej niż lipiec.
38. Młocka u nas
Po żniwach przyszedł czas na młockę.
Jeśli myślicie, że przy sianie było dużo kurzu, to przy młocce jest go dziesięć razy więcej.
W stodole nie mieści się cała wieś jak przy koszeniu. Tu pracuje trzech, czasem czterech gospodarzy. Więcej by sobie tylko przeszkadzało.
Dzień wcześniej Tatuś z Frankiem przygotowali klepisko.
Zamiatali długo i dokładnie.
Kurz i stare plewy wyleciały aż za próg stodoły.
Sprawdzili cepy.
Czy bijaki dobrze trzymają.
Czy rzemyki całe.
Czy jest zapasowy, gdyby któryś pękł.
Rano zeszli się sąsiedzi.
Rozwiązali pierwsze snopki.
Rozłożyli kłosy na klepisku.
A potem zaczęli.
Raz–dwa.
Raz–dwa.
Raz–dwa.
Cepy uderzały w kłosy.
Głuchy dźwięk odbijał się od ścian stodoły.
Kurz wzbijał się z każdym uderzeniem.
Franek nie bił jeszcze razem z nimi. Stał z boku i odmiatał ziarno od słomy. Z jednego miejsca zbierał wyłuskane zboże, na drugie dosypywał świeże snopki.
— Szybciej, młody! — wołał sąsiad.
— Już! — odpowiadał Franek, cały czerwony i zakurzony.
Po jakimś czasie cep uderzył inaczej.
Rzemyk pękł.
Bijeń potoczył się po klepisku.
— A nie mówiłem, żeby sprawdzić drugi raz? — mruknął sąsiad.
Tata tylko się uśmiechnął.
— Dlatego mamy zapas.
Franek podał nowy rzemyk.
Przerwa trwała chwilę.
Potem znów:
raz–dwa.
Raz–dwa.
Dopiero kiedy zboże było oddzielone od słomy, widać było ile go naprawdę jest.
Małe złote ziarenka leżały na klepisku.
Tyle pracy.
Dla tych małych kropek.
Po południu Tatuś był cały biały od kurzu.
Tylko oczy mu błyszczały.
Worki stały już pod ścianą stodoły. Ciężkie, związane u góry sznurkiem.
Tata przetarł ręką czoło i powiedział:
— Na razie wystarczy.
Namłócili kilka worków. Tyle, żeby było na mąkę do młyna, na kaszę i na chleb na najbliższy czas. Reszta snopków czekała jeszcze pod dachem.
Bo młocka nie kończy się w jeden dzień.
Jeszcze przez całą jesień będą wracać do cepów, kiedy w polu nie będzie już tyle roboty.
Sąsiad spojrzał na worki i powiedział:
— No, to jutro u mnie.
Tata skinął głową.
— Najpierw wam pomożemy, potem znowu wrócimy do siebie.
I tak młocka chodzi od stodoły do stodoły, jakby odwiedzała każde gospodarstwo po kolei.
Mama powiedziała:
— Dziewczynki, pomożecie przygotować kąpiel.
Nosiłyśmy wodę ze studni.
Podkładałyśmy drewno pod kuchnią.
Wieczorem Tatuś wszedł do izby.
Zrzucił koszulę.
Kurz sypał się z niej jak mąka z sita.
— Nie ruszajcie mnie, bo się rozsypię — zażartował.
Franek spojrzał na niego i wybuchnął śmiechem.
— Tato, wyglądasz jak duch!
Tata popatrzył na niego chwilę i powiedział spokojnie:
— Ty też. Obaj jesteśmy cali biali.
Franek spojrzał na swoje ręce.
Były rzeczywiście całe w pyle.
Zrobił minę, jakby dopiero teraz to zauważył.
Sąsiedzi przyszli jeszcze na kolację.
Jedli chleb, kaszę, pili mleko.
Byli zmęczeni, ale zadowoleni.
Sąsiad wstał i powiedział:
— No, to jutro u mnie.
Tata skinął głową.
Spojrzał na Franka.
— Dobra. A ty, Franek, będziesz miał na głowie obrządek cały.
Franek aż przestał jeść.
— Cały?
— Cały — powtórzył Tata. — My idziemy młócić.
Franek westchnął, ale tylko przez chwilę.
— Dam radę — powiedział.
I pierwszy raz zabrzmiał naprawdę jak gospodarz.
A ja pomyślałam, że u nas praca nigdy się nie kończy.
Ona tylko przechodzi z jednego podwórka na drugie.
39. Młocka u sąsiadów
Nazajutrz młocka była u sąsiada.
Tak jak mówili wieczorem przy stole.
Tata wstał wcześniej niż zwykle. Zjadł szybko śniadanie i wziął cep pod pachę.
— Wracam wieczorem — powiedział do Mamy.
Franek stał przy drzwiach.
— A ja?
— Ty masz dziś obrządek cały — przypomniał Tata.
Franek tylko kiwnął głową. Już nie dyskutował.
U sąsiada było tak samo jak u nas.
Raz–dwa.
Raz–dwa.
Ten sam głuchy dźwięk.
Ten sam kurz.
Młocka to taki czas, kiedy Tata prawie codziennie się obmywa.
Wraca do domu biały od pyłu.
Czasem ma siłę się umyć od razu.
A czasem siada na ławie i mówi:
— Dajcie mi chwilę.
My z ciekawości podbiegamy pod stodołę.
Stajemy w drzwiach i patrzymy.
Kurz unosi się w powietrzu jak mgła.
Sąsiedzi pracują równo.
Raz–dwa.
Raz–dwa.
Wchodzimy kawałek do środka.
— Wyjdźcie stąd! — woła sąsiad. — Bo się tylko nawdychacie!
Po chwili zaczynamy kaszleć.
Oczy szczypią.
W nosie łaskocze.
Uciekamy na dwór.
— Mówiłam — mówi Stasia.
Skoro nie wolno patrzeć, to zajmujemy się czymś pożytecznym.
Idziemy dać kurom pić.
Zaglądamy do żłobów.
Sprawdzamy, czy koń ma wodę.
Przynosimy Mamie opał do kuchni.
Franek biega od obory do stodoły i z powrotem.
Dziś naprawdę ma cały obrządek.
— Nie zapomnij o kozach! — wołam za nim.
Zatrzymuje się w pół kroku.
— Pamiętaj tylko, jak cię ostatnio urządziły — dodaje Stasia niewinnie. — Kurz z ciebie był większy niż dziś z Taty.
Parskam śmiechem.
Franek marszczy brwi.
— Bardzo śmieszne.
— Tylko nie daj się znów bodnąć w… — zaczynam, ale nie kończę.
— Pilnujcie swoich lalek! — odpowiada szybko. — Kozy mnie już znają.
— Właśnie dlatego się boimy — mówi Stasia poważnie.
Franek tylko prycha i idzie dalej, ale widzę, że zanim podejdzie do małego koziołka, najpierw patrzy, czy ten nie cofa się o dwa kroki.
My z siostrą wybuchamy śmiechem.
Po południu, kiedy nasze obowiązki są zrobione, idziemy do sąsiadów zobaczyć, ile im jeszcze zostało.
Ich dzieci są w naszym wieku.
Tadek już stoi na progu.
— Już kończą!
Józek przynosi kij i mówi:
— Bawimy się w młocarnię!
Robimy z patyków cepy.
Uderzamy w kupkę liści.
— Raz–dwa! — krzyczy Tadek.
Śmiejemy się, bo liście lecą wszędzie, ale zboża z nich nie ma.
Lubię, kiedy jest nas więcej.
Zawsze jest weselej.
Kiedy jestem tylko z siostrą, zwykle bawimy się tak, jak ona chce.
— Teraz w sklep.
— Teraz w dom.
— Teraz w szkołę.
A ja muszę być uczennicą.
Z innymi dziećmi można być kim się chce.
Tylko brat nie bawi się z nami prawie wcale.
Ma już dziesięć lat.
I mówi, że ma ważne obowiązki.
Czasem patrzy na nas z daleka.
Może trochę by chciał.
Ale udaje, że nie.
Wieczorem Tata wraca znowu biały od kurzu.
Mama stawia wodę na kuchni.
A ja myślę, że młocka to taki czas, kiedy całe lato zamienia się w ziarno.
I wszyscy są zmęczeni.
Ale nikt nie narzeka.
Bo każdy wie, że bez tej pracy nie będzie chleba.
40. Matki Boskiej Zielnej
Mama powiedziała, że jutro jest 15 sierpnia.
— Matki Boskiej Zielnej — dodała poważnie. — Trzeba będzie zrobić bukiet.
Dzień wcześniej chodziłyśmy po ogrodzie i po polu.
Mama ścinała po garstce wszystkiego.
Trochę zboża.
Trochę owsa.
Kłosy pszenicy.
Gałązkę mięty.
Trochę kopru.
Kilka kwiatów z ogrodu.
I nawet małą marchewkę z nacią.
— Wszystko, co urosło — powiedziała. — Dziękujemy za plony.
Układałyśmy to w bukiet i wiązałyśmy wstążką.
Ja trzymałam źdźbła, Stasia poprawiała, Mama związywała.
Kilka dni wcześniej Mama z innymi gospodyniami chodziły przyozdabiać kapliczki.
My wtedy byłyśmy na wypasie, ale później pozwoliły nam pomóc przy dwóch.
Przywiązywałyśmy kłosy do drewnianych słupków.
Wtykałyśmy kwiaty między gałązki.
Poprawiałyśmy wstążki.
Śpiewaliśmy przy tym:
„Z dawna Polski Tyś Królową,
Maryjo…
Ty za nami przemów słowo,
Maryjo…”
Głosy niosły się po polach.
Wieczorem szykowanie strojów trwało długo.
Mama wyjęła nasze lepsze sukienki.
Buty trzeba było wyczyścić.
Włosy zapleść.
Franek udawał, że go to nie obchodzi, ale też wyciągnął czystą koszulę.
W dzień święta wieś pachniała ziołami.
Przed kościołem każdy gospodarz trzymał swój bukiet.
Były większe.
Były mniejsze.
Jedne bardziej kolorowe, inne bardziej zielone.
Ale wszystkie staranne.
Mijane kapliczki wyglądały pięknie.
Pełno było kłosów, kwiatów, gałązek.
Pachniało miętą, koprem i suszonym zbożem.
Na Sumie kościół był pełny.
Potem ruszyła procesja przez pola.
Dorośli modlili się o pomyślność.
O deszcz wtedy, kiedy trzeba.
O słońce wtedy, kiedy trzeba.
O urodzaj na przyszły rok.
Szli powoli.
Bardzo powoli.
Po jakimś czasie zaczęło mi się nudzić.
Spojrzałam na koleżanki.
Jedna mrugnęła.
Zaczęłyśmy biegać w berka wokół dorosłych.
— Cicho! — syknęła Mama.
Biegałyśmy więc ciszej.
Ale i tak co chwilę ktoś mówił:
— Spokojnie, dziewczynki.
W końcu zwolniłyśmy i szłyśmy z tyłu.
— Myślisz, że Matka Boska widzi nasze bukiety? — zapytała Zosia.
— Jak jest w niebie, to widzi wszystko — odpowiedziała Stasia.
— Nawet jak Franek nie umyje rąk? — dodałam.
Zosia zachichotała.
— To pewnie widzi najbardziej.
Szłyśmy jeszcze chwilę, kopiąc małe kamyki po drodze.
Po procesji wszyscy zaczęli się rozchodzić.
W domu Tata wziął nasz bukiet i powiesił go nad powałą przy piecu.
Wysoko.
Spojrzałam w górę.
Obok wisiał inny — zeszłoroczny.
Suchy. Blady.
Tata zdjął go ostrożnie.
— Ten już swoje zrobił — powiedział.
Zaniósł go na strych.
Nowy bukiet pachniał świeżo.
Patrzyłam na niego jeszcze chwilę.
Potem byłam tak zmęczona, że nawet nie pamiętam, kiedy zasnęłam.
I tak skończyło się lato.
Nie od razu.
Ale jakby trochę ciszej niż wcześniej.
Napisz komentarz
Zaloguj się, aby mieć możliwość komentowania