seria: bękarty historii... monografia życia Osipa Mandelsztama

Patrzy z góry Osip na te wyspy krwawe

I gorzko smakuje swą spóźnioną sławę.

Bo, jak to być może, że ziemia go kryje,

Gdy w gazetach piszą, że Mandelsztam żyje!?

Skądże mają widzieć w syberyjskich borach,

Że to "życie" to tylko taka - metafora.

~ Jacek Kaczmarski - Zmartwychwstanie Mandelsztama (1987)

dla ciebie Warszawa była kołyską

potem świat z każdej strony otwierał wierzeje

Sorbona przytuliła na krótko

Heidelberg literaturą francuską cię poiło

a Sankt Petersburg chłodem wilgocią i wiatrem okrywał

wiara w jednego osobowego i niepodzielnego Boga

była jedynie wątkiem w twojej twórczości

nie zawarłeś z Nim przymierza z tym nurtem nie płynąłeś

buntownikiem stałeś się z wyboru

na kanwie kultury starożytnej i na mistycznej dawnej rosyjskiej

tworzyłeś kamienie

objawiłeś się świtem akmeizmu

swoją historiozofią sięgałeś do źródeł czasu

tworząc poetycki opis wyprawy na Kaukaz… autentyczny w podróż do Armenii

tam gdzie Czarnomorze księgą się ścieliło dla pierwszych ludzi

oryginalność i nietuzinkowość wyłaniała cię z szarości

poddanym nie byłeś i nie zginałeś kolan

ironizowałeś na przekór rozpaczy i nędzy panującej wokół

erudyta w niewoli

potrafiłeś wpleść w poezję motywy ze światowej literatury…

kiedy zakazano publikować nie zatrwożyłeś duszy

a wszechobecny stalinowski terror zmusił cię do ciszy

lecz nie zmusił do nietworzenia

następne wierzeje dla ciebie otwierał Woroneż

za wiersz wymierzony w Stalina fałszywa monarsza łaska

hipokryzja z bojaźni posłała czciciela Dantego do piekła

za słowa i tylko za słowa:

* Żyjemy tu, nie czując pod stopami ziemi,

Nie słychać i na dziesięć kroków, co szepczemy,

A w półsłówkach, półrozmówkach naszych,

Cień górala kremlowskiego straszy.

Palce tłuste jak czerwie, w grubą pięść układa,

Słowo mu z ust pudowym ciężarem upada.

Śmieją się karalusze wąsiska.

I cholewa jak słońce rozbłyska…

wiersz ten stal się twoją obroną mową końcową na przesłuchaniu

przed zsyłką nie zmogli cię

wciąż spisywałeś woroneskie zeszyty

pisałeś w innym wymiarze czasu pisałeś dla prawdy

a kiedy znowu trafiłeś do łagru... twoje serce

nie wytrzymało drogi na Kołymę pod Władywostokiem umarło

podpisałeś z Panem przymierze chociaż jeszcze nie byłeś gotowy

zabrali ci życie przedwcześnie

przed zapomnieniem niemego krzyku z ostatnich lat życia słowa uchroniła żona

ćwierć wieku po twojej śmierci napisała wspomnienia opowieść o rodzeniu się wierszy…

„nad którymi twórca nie do końca panuje – wiersz powstaje sam

i w którymś momencie musi zostać wypowiedziany”

~ Nadieżda Mandelsztam

* cytat z wiersza Osipa w przekładzie Stanisława Barańczaka

https://www.youtube.com/watch?v=_bWlvW4gSNk