Pokaż listęUkryj listę

Ciekawostki historyczne Odcinek X Szlak Cysterski - perełki architektury

Szlak Cysterski w Polsce

 

Jednymi z najciekawszych budowli, jakie można zwiedzić w Polsce, są opactwa i klasztory zakonu Cystersów. Pozostałe po zakonie budowle, to istne perełki architektury sięgające korzeniami do XII/XIII wieku.

Cystersi to zakon katolicki wywodzący się z benedyktynów i posługujący się regułą benedyktyńską, założony został w 1098 r. przez Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux (z łac. Cistericium) we Francji. Nazwa zakonu pochodzi od łacińskiej nazwy tego właśnie miejsca.

Cystersi noszą biały habit z czarnym szkaplerzem przepasanym płóciennym pasem, przez co są nazywani białymi mnichami. Zakon wydał około 850 świętych i błogosławionych (najbardziej znanym był św. Bernard z Clairvaux), a także administratorów kościoła.

Opactwa i klasztory cysterskie były w średniowieczu jednymi z najważniejszych ośrodków kultywujących kulturę, naukę, medycynę, wprowadzającymi wiele nowoczesnych zmian w rzemiośle i rolnictwie. Zakon budował młyny, browary, kuźnie, a także tworzył stawy rybne.

Do Polski Cystersi przybyli w połowie XII w. Od połowy XII do końca XIII w. w obrębie dzisiejszych granic Polski zostało ufundowanych 26 klasztorów męskich.

Bracia zakonni osiedli w Polsce, zajmowali się głównie uprawą roli, hodowlą zwierząt i rzemiosłem. Osuszali podmokłe tereny, zakładają na nich gospodarstwa rolne. Budowali młyny, tartaki, zakładali pierwsze szpitale, rozwinęli młynarstwo, uprawy roślin zbożowych, chmielu, winorośli oraz hodowlę owiec, krów, pszczół i ryb, to dzięki Cystersom jemy dziś karpie w Wigilię Bożego Narodzenia.

Tworzyli także podwaliny nowoczesnego wytopu żelaza, czego przykładem mogą być średniowieczne kuźnie, które powstały na terenie wybudowanego w XII wieku klasztoru w Wąchocku, dzięki którym ośrodek ten był jednym z największych punktów wytopu żelaza w Polsce.

Mnisi przepisywali księgi liturgiczne, ascetyczne, naukowe, a także teksty kazań i zbiory praw. Przy klasztorach powstawały bogate biblioteki a opactwa, stały się centrami rozwoju myśli religijnej i naukowej. Cystersi jako jedni z pierwszych zaczęli stosować w budownictwie cegłę. Bardzo ważną sprawą był wkład zakonników w rozwój kolonizacji, gdyż często opactwa powstawały w miejscach odludnych i przy nich rozwijały się osiedla ludzkie, a z czasem miasteczka.

Cystersi nosili przydomek Kretów, ponieważ budowali tunele.

Zakonnicy szczycili się akademickim wykształceniem, stąd też powstawały bogate biblioteki z wieloma wartościowymi pozycjami

Cystersi nie są już tak znaczącym zakonem, jak kiedyś. Jego upadek nastąpił w okresie zaborów, kiedy to na przełomie XVIII i XIX w. nastąpiła kasata zakonu we wszystkich trzech zaborach.

Obecnie na świecie żyje jeszcze ok. 3000 cystersów.

 

Zakon pozostawił po sobie prawdziwe perełki architektury, które w większości w dobrym stanie przetrwały wszelkie nawiedzające nas wojny i konflikty.

Z myślą o chętnych do ich zwiedzania stworzono szlak turystyczny obejmujący klasztory cysterskie na terenie Polski.

Nie chcę tutaj wypisywać wszystkich miejsc (można to łatwo znaleźć w internecie), dlatego opisze tylko te moim zdaniem najciekawsze:

 

Henryków – barokowy zespół klasztorny zbudowany w latach 1682-1685

Krzeszów – późnobarokowy kościół z Mauzoleum Piastów i zespołem kaplic; pomnik historii

Lubiąż – barokowy zespół klasztorny, największe opactwo cysterskie w Europie,

Toruń – kościół św. Jakuba wraz z toruńską starówką wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO,

Ludźmierz-Sanktuarium Matki Bożej Ludźmierskiej, Gaździny Podhala

Rudy – ruiny dawnego klasztoru z dobrze zachowanym kościołem pocysterskim,

Wąchock

Ląd-pomnik historii – opactwo cystersów w Lądzie, Łekno, Obra, Ołobok, Owińska, Przemęt, Wągrowiec, Wieleń Zaobrzański, Bierzwnik – dawne opactwo cystersów zajmowane jest przez parafię rzymskokatolicką, Bukowo Morskie, Koszalin,

Średnia ocena: 5.0  Głosów: 5

Zaloguj się, aby ocenić

Komentarze

  • Bożena Joanna 18.02.2018
    Ciekawy wstęp o Cystersach. Z wymienionych przez Ciebie obiektów znam trzy, Krzeszów, Toruń i Wąchock. W Wąchocku nawet raz nocowaliśmy z tatą. Gdy zapytałam pierwszego napotkanego brata, czy jest możliwość noclegu odpowiedź była negatywna, a ja zagubiłam się w labiryncie kaplic. Przypadkowo natknęłam się na opata, który zapytał się, co ja robię o tej porze w klasztorze. Zgodnie z prawdą odpowiedziałam, że poszukiwałam noclegu. Opat zapytał się "A ile Was jest sztuk?" Odpowiedziałam, że dwie. Opat pokręcił głową i zapytał znów "Tylko tyle?". Po czy polecił ojcu Mateuszowi, aby zaprowadził nas do apartamentu. Tym sposobem nocowaliśmy w pięknym starym wnętrzu w apartamencie dla specjalnych gości opata. O samym klasztorze nie opowiem, ponieważ czekam na Twoją opowieść. Pozdrowienia!
  • Ozar 18.02.2018
    Dzięki za wizytę. Ja akurat w Wąchocku nie byłem, a tylko w Lubiążu i Toruniu. Co do opisu sorka, ale tu trzeba znać te wszystkie mądre słowa typu ołtarz główny, nawa wschodnia, zachodnia, tryptyki, freski, rodzaje rzeźb itd. Ja tego nie znam i dlatego nie odważę sie opisywać wnętrz.
  • Felicjanna 18.02.2018
    Kurcze. To jak to się ma do kawału o Wąchocku w którym ptaki latają do góry nogami, bo tam nawet nie ma na co nasrać...?
    A tu proszę, Cystersi. Nic dziwnego, że tam akurat nie dotarłeś, bo raczej sołtys już asfalt zwinął.
    Pozdrówka
  • Ozar 18.02.2018
    Hahhaahahahah dobre. rzeczywiście kto by przypuszczał że w takiej dziurze, gdzie ptaki zawracają jest taki ekstra klasztor. Ale podobno jest co oglądać. A na deser kawał o Wąchocku. Dlaczego krowy nie pasą sie na trawach przy rzece, bo jest taki prąd, że ryby na zakrętach wylatują i wyjadają trawę!
  • MarBe 18.02.2018
    Niestety żaden cymbał przy władzy nie lubi inteligentnych ludzi, lecz po nich dobra opinia i pamieć pozostała, a po dupkach nie.
    Pozdrawiam i życzę wytrwałości w odgruzywaniu zapomnianych, lub pomijanych wydarzeń z historii.
  • Ozar 19.02.2018
    Dziękuje za wizytę. Masz rację, cymbałów w polityce mamy całe mnóstwo.
  • Agnieszka Gu 21.02.2018
    Witam,
    "to dzięki Cystersom jemy dziś karpie w Wigilię Bożego Narodzenia." - ciekawe, nie wiedziałam...
    "Mnisi przepisywali księgi liturgiczne, ascetyczne, naukowe, a także teksty kazań i zbiory praw." - i to jedna z ważniejszych funkcji mnichów w ogóle.
    "nastąpiła kasata zakonu we wszystkich trzech zaborach." - co znaczy "kasata"?
    Ciekawa publikacja. Pozdrawiam :)
  • Ozar 21.02.2018
    Dziękuje za wizytę. Kasata w dosłownym tłumaczeniu to likwidacja. W tym akurat przypadku chodzi o likwidację klasztorów Cystersów na terenach trzech zaborów, która została zatwierdzona bullą papieża Piusa VII z 1919 roku wprowadzająca nowy podział diecezji. Wykonawcą jej papież mianował prymasa Franciszka Malczewskiego, którego upoważnił do kasaty kilku kolegiat i bogatszych klasztorów w celu uposażenia istniejących biskupstw i udotowania nowo powołanych. Prymas wydał dekret mocy, którego skasowano m.in.: opactwo cystersów w Sulejowie, opactwo cystersów w Wąchocku, opactwo benedyktynów na Świętym Krzyżu, klasztory norbertanów w Witowie i Hebdowie, klasztor bożogrobców w Miechowie, klasztor kamedułów w Szańcu
  • Ozar 21.02.2018
    Ozar Poprawka bulla z roku 1818 a 1919!
  • Agnieszka Gu 21.02.2018
    Ozar dzięki za wyczerpującą odpowiedź :)
    Jak byś coś jeszcze ciekawego (szczegóły: jak to było i dlaczego) w kwestii tych karpii przytoczył, to byłabym bardzo kontenta :)
  • Ozar 21.02.2018
    Agnieszka Gu Historia hodowli Karpia w Polsce to temat na bardzo duży artykuł. Tak od XII wieku aż do dzisiaj. Mam coś, ale muszę to znaleźć i wrzucę.

Napisz komentarz

Zaloguj się, aby mieć możliwość komentowania