Poprzednie części:  Cuiavia

Cuiavia. 0040. Próba ognia

Rano Robert poszedł sprawdzić cegły. Przykucnął przy skraju wiaty i przesunął kciukiem po narożu jednej z nich. Glina nie ustąpiła. Sięgnął po następną, poczuł słodkawy zapach zgnilizny.

Z pokrycia zwisały brunatne liście.

Wstał i odgarnął wierzchnią warstwę trzciny. Pod spodem liście były mokre i śliskie. Sprawdził z drugiej strony.

To samo.

Na słońcu wyschła. Tam, gdzie ułożył ją grubiej, wilgoć została między liśćmi.

Agnieszka objęła go od tyłu.

— Co się dzieje?

Drżenie przeszło mu przez ramiona. Przytuliła się mocniej.

— Co ze mną jest nie tak? Tyle dni ją ciąłem i nosiłem. Czekałem, aż wyschnie. Nawet nie sprawdzałem.

Puściła go. Ścisnęła garść trzciny. Między palcami pojawiła się brunatna wilgoć. Rozprostowała dłoń; przywarły do niej strzępy liści.

— Zjebałem, Aga. Mieliśmy zrobić z niej dach.

— Przepraszam.

Spojrzał na nią.

— To ja jestem tutaj od bio. Powinnam była sprawdzić.

Przez chwilę przebierała trzcinę. Odłożyła dwie twarde łodygi, następną odrzuciła na ziemię.

— Co teraz? — zapytał.

— Plan B.

— Jaki?

Popatrzyła w stronę chat.

— Transfer technologii. Pokryjemy dach darnią, tak jak oni.

— Jeśli dach ją utrzyma.

— Ze Stanimirem ustalicie, co trzeba wzmocnić.

— Wszystko do wywalenia.

— Część. Nie wszystko. Przebiorę to. Co ocalało, rozłożę cienko do suszenia. Przyda się do ścian.

— A reszta?

— Zrobimy kompost.

* * *

Nad rzeką Robert wyłożył dno taczki płótnem. Mściwój wbił łopatę w mokrą łachę. Pierwsza porcja piasku plasnęła o płótno. Spod kosza natychmiast pociekła mętna woda.

— To na garnki? — Nabrał garść piasku. Woda ściekała mu między palcami.

Wrzucał kolejne łopaty piasku.

Koło zapadło się w rozmokłą ziemię.

— Wystarczy — zdecydował Robert.

Mściwój oparł się o łopatę.

Robert uniósł uchwyty i pociągnął taczkę. Koło wyrwało się z zagłębienia.

W drodze powrotnej woda sączyła się przez płótno, lecz ciężar niemal nie malał. Na wzniesieniu Mściwój z Gniewkiem pchali od tyłu.

Pod piec dotarli spoceni.

Spod okapu Robert wyjął leszczynową ramę zrobioną przez Stanimira. Naciągnął na nią luźno tkane płótno ze starego worka i oparł ramę na brzegach szerokiej misy.

Mściwój przykucnął.

— Tyle zachodu dla piasku?

— Pokażę ci, do czego się przyda.

Gniewko rozcierał na płótnie mokre grudki. Przez splot spływała mętna woda z drobnymi ziarnami.

Co kilka garści strząsał kamyki i korzenie.

Gniewko pochylił twarz nad misą.

— To lepsze niż czerwiec?

Agnieszka podstawiła dłoń. Przetarł następną porcję przez płótno. Wilgotny piasek osiadł na jej palcach. Na skórze zalśniły przezroczyste drobiny.

Potarła je kciukiem.

— Za grube. Te przezroczyste to kwarc. Jego potrzebujemy.

Gniewko wskazał płótno.

— Większe nie przechodzą.

— Najpierw go wypłuczemy. Potem wysuszymy i spróbujemy utrzeć go między kamieniami.

— A jeśli kamień nie da rady?

— Wtedy zrobimy próbę z tym, co mamy. Teraz nie wiem.

Mściwój przeniósł na nią wzrok.

— Nie wiesz?

— Wiem, co powinno się stać, ale nigdy tego nie robiłam.

Mściwój przyklęknął przy palenisku. Wsunął do środka suchą trawę, brzozową korę i kilka cienkich szczap. Uderzył stalą o krzemień, hubka zadymiła. Osłonił ją dłonią, podsunął pod suchą trawę i dmuchnął.

Nikły płomień przeszedł na korę. Szczapy zatrzeszczały.

Ogień niechętnie wchodził w kanał.

— A bodaj cię… — Garncarz odsunął twarz i zakaszlał.

Dym zgęstniał.

Robert pochylił się niemal do ziemi. Płomienie drgnęły i wyciągnęły się w stronę kanału.

Dym przy ziemi zrzedł. Nad kopułą pojawiła się cienka strużka.

Dorzucił jedną szczapę. Płomień wydłużył się i zniknął w kanale.

— Ciągnie. — Wypuścił powietrze.

— Jutro wkładamy garnki?

— Jeśli dziś przygotujemy drewno.

Mściwój podniósł siekierę. — To po co jeszcze stoimy?

Przy piecu rosła sterta drewna.

Osobno odkładali młodą leszczynę ściętą na skraju puszczy.

Agnieszka wracała z mokradeł z kolejnymi naręczami młodych wierzbowych pędów. Sprawdzała giętkość i dzieliła je według grubości.

* * *

Pozwalali piaskowi opaść, zlewali mętną wodę i nalewali świeżej. Robert trzymał misę razem z Gniewkiem. Potem chłopiec próbował sam. Mieszał, czekał i przechylał naczynie tak wolno, żeby nie wylać ziaren.

Z każdym płukaniem woda jaśniała.

Pierwszą porcję oczyszczonego piasku rozsmarowali cienko na płótnie.

Przy sicie nie ustawał szorstki szmer.

Gniewko pracował już tylko prawą ręką. Lewą wsunął pod pachę.

Obserwowała go znad witek. Podeszła i powstrzymała go przed nabraniem kolejnej garści.

— Koniec.

— Jeszcze trochę.

— Jutro też będziemy potrzebowali twoich rąk.

Chwyciła jego lewą dłoń.

Skóra na opuszkach poczerwieniała i pomarszczyła się od wody. Jeden palec krwawił.

— Ale mało zrobiłem.

— Tyle potrzebowaliśmy na dziś.

Wieczorem jedli przed chatą. Łyżki stukały o dna misek. Mściwój siedział z nogami wyciągniętymi na piasku, opierając plecy o płot. Robert kilka razy zmieniał pozycję, nie znajdując miejsca, w którym mięśnie przestałyby ciągnąć.

Od strony puszczy dobiegł szelest.

Spomiędzy drzew wyszedł Stanimir. Za nim szli Dobra i dzieci. Błoto oblepiało im giezła. Dobra miała rozerwany rękaw. Przytrzymywała przy pasie pękaty mieszek.

Stanimir zerknął na Roberta. Dobra pochwyciła spojrzenie Agnieszki i zaraz odwróciła wzrok. Przeszli bez słowa.

W zagrodach ryczały niewydojone krowy. Psy skomlały przy pustych miskach.

Gniewko odłożył łyżkę.

Patrzył za nimi, dopóki nie zniknęli między chatami.

Przyciągnął misę z wilgotnym piaskiem między stopy i objął ją piętami.

* * *

Noc trzymała się jeszcze ziemi, gdy zaczęli wynosić naczynia z gumna. Chłodne dzbany, misy i garnki wędrowały z rąk do rąk.

Mściwój przecisnął barki przez otwór pieca. Robert uklęknął na darni i podał mu największy garnek.

Garnek stanął na glinianym ruszcie, blisko kanału.

— Nie tam. — Robert wskazał ciemny wylot. — Tędy uderzy najgorętszy podmuch.

Mściwój cofnął garnek o szerokość dłoni. Przekręcił go dnem ku górze i ponownie sprawdził odstęp.

Najcięższe garnki znikały na dole. Dzbanki i misy pięły się wyżej. Co pewien czas odsuwał głowę, oceniał cały układ i zamieniał dwie sztuki miejscami.

W końcu Robert sięgnął za siebie, lecz natrafił dłonią na samą trawę.

— Wszystkie.

Mściwój wypełznął. Zastawili wejście kamieniami, a szczeliny oblepili gliną.

Robert podał garncarzowi krzemień i stal.

— Twoje dzieło. Ty zaczynasz.

Mściwój wsunął rozpaloną żagiew pod cienkie szczapy. Ogień przeszedł na drewno, strzelił kilka razy i pochylił się ku kanałowi.

Garncarz nie odrywał od niego wzroku.

Za glinianą ścianą stały wszystkie naczynia, nad którymi pracował od wielu dni.

Słońce podniosło się nad puszczę, a płomień nadal ledwie sięgał w głąb paleniska. Robert dokładał po jednej cienkiej szczapie. Czekał, aż drewno zajmie się w całości, dopiero wtedy podsuwał następne.

Mściwój stał nad nim z naręczem opału.

— Tak to do zimy będziemy palić.

— Za szybko je rozgrzejemy, popękają.

— Już wyschły.

— W środku mogą być jeszcze wilgotne.

— W gumnie stały dłużej, niż kazałeś. — Mściwój westchnął, odłożył grube polano i wybrał dwie cieńsze szczapy.

Z górnego otworu uchodziła blada para zmieszana z dymem. Po długim grzaniu zanikła. Robert zwiększył ogień.

Mściwój został przy palenisku. Robert rozłożył obok pieca skórę. Postawił na niej gruby worek, wsunął do środka szeroki, płaski kamień i rozparł otwór trzema patykami.

Gniewko przyniósł pierwszą porcję wysuszonego piasku. Połyskiwały w nim ziarna kwarcu. Wysypał wszystko na kamień.

Robert uderzył ciężkim otoczakiem. Tępy huk zmieszał się z trzaskiem szczap. Worek zatrzymał odpryski. Po serii uderzeń potrząsnął nim nad skórą. Przez splot przesiało się trochę jasnego pyłu.

Chłopiec zgarnął go drewnianą łyżką do misy.

Mściwój dorzucił kolejną szczapę. Kiedy drewno zajęło się równym płomieniem, podszedł do worka.

— Teraz ty pilnuj.

Przejął otoczak, a Robert wrócił do paleniska.

Zamieniali się co jakiś czas. Jeden dokładał drewno i obserwował dym. Drugi klęczał przy worku. Gdy uderzenia słabły, przekazywali sobie otoczak.

Gniewko zgarniał pył do misy. Większe ziarna wrzucał z powrotem do worka. Chrzęst kwarcu, tępe uderzenia kamienia i trzask paleniska zlały się w jeden rytm.

Słońce stanęło wysoko. Ogień wypełnił cały kanał. Polana zapalały się, zanim Mściwój zdążył pchnąć je w głąb. Żar uderzał w twarz. Włosy na przedramionach skręcały się od gorąca.

Nad kopułą drżało powietrze.

Agnieszka zatrzymała się przy cienkiej smudze wydostającej się spod darni.

— Tutaj.

Drewnianą łopatką wcisnęła mokrą glinę w pęknięcie. Glina zasyczała i buchnęła parą.

Smuga zniknęła.

Stos drewna malał. Cień przesunął się na drugą stronę kopuły. Mściwój pracował z mokrą szmatą przewiązaną wokół ust. Robert mrużył zaczerwienione oczy.

— Wody? — Podała Robertowi czerpak. Wypił połowę, resztę wylał sobie na kark.

Zmierzch zgasił kolory obejścia. Czerwień paleniska odbijała się na twarzach i dłoniach.

Stos opału skurczył się do kilku polan i garści odłamków. Mściwój stał obok z następną szczapą.

— Dawać?

— Wystarczy. Od południa trzymamy żar.

Mściwój zacisnął usta i odłożył szczapę.

Pozwolili dopalić się ostatniemu polanu. Płomień opadł, odsłaniając czerwony żar.

Gdy ustało dymienie, Mściwój zastawił wlot kamieniami i zalepił szczeliny gliną.

Robert zatkał górny wylot.

Zapadła cisza.

Mściwój stanął przy piecu. Wyciągnął rękę, lecz gorąco zatrzymało ją przed darnią.

— Kiedy zajrzymy?

— Nie jutro.

— To kiedy?

Robert otarł mokrą twarz rękawem.

— Pojutrze sprawdzimy, czy wystygł.

* * *

Następnego ranka Mściwój zbliżył dłoń do darni i natychmiast ją cofnął.

— To co robimy dzisiaj?

Robert podał mu siekierę.

Ruszyli do puszczy z taczką. Gniewko został przy sicie, przecierał piasek drewnianą łyżką, Agnieszka plotła panel ścienny. Słyszeli jeszcze przesiewanie piasku, gdy wchodzili między drzewa.

Nie ścinali zdrowych pni. Wybierali suche konary i suche fragmenty powalonych dębów oraz grabów. Mściwój odrąbywał gałęzie. Robert rozłupywał grubsze fragmenty klinem. Cienkie szczapy układali na taczce, cięższe wiązali i wlekli za sobą.

Oś jęczała na korzeniach, koło grzęzło w piachu. Z każdym przejazdem przy piecu rósł stos.

Odkładali proste pędy leszczyny obok wikliny. Przeplatała je z wierzbą, dociskając splot kolanem.

Po południu Mściwój dotknął pieca i przez chwilę trzymał na nim dłoń.

Pod wieczór sterta szczap sięgała im do pasa. Gniewko siedział przy płótnie, na którym schła kolejna warstwa przesianego piasku. Z palcami owiniętymi lnianymi opaskami rozgarniał mokry osad drewnianą łyżką.

Mściwój spróbował po raz ostatni. Tym razem długo utrzymał dłoń na darni.

— Jutro — zdecydował sam.

* * *

Następnego chłodnego poranka darń na piecu lśniła od rosy. Mściwój już przy niej czekał. Robert przyłożył dłoń. Ziemia zachowała chłód nocy.

Mściwój sięgnął po nóż. Ostrzem wykruszył niewielki otwór w glinianej pieczęci. Cofnęli twarze i odczekali.

Robert zbliżył dłoń do otworu. Nie poczuł gorącego podmuchu.

Mściwój poszerzył otwór. Kawałki wysuszonej gliny odpadały na trawę. Odsunął kamienie i dotknął najbliższego garnka. Był chłodny. Wpełznął do komory. Dobiegł ich chrzęst przesuwanych naczyń.

Wyczołgał się, trzymając dzban. W cieniu naczynie wyglądało na brunatne. Dopiero w porannym słońcu ścianki nabrały równej, ceglastej barwy.

Gniewko wyciągnął ręce.

— Daj.

Mściwój nie oddał mu dzbana. Obracał go powoli. Powierzchnia stwardniała, lecz pozostała lekko szorstka.

Robert stuknął paznokciem w brzusiec. Glina odpowiedziała krótkim tonem.

Mściwój uniósł dzban do ucha i sam zapukał w ściankę. Obejrzał wnętrze.

— Cały — powiedział cicho.

Dopiero wtedy podał naczynie Gniewkowi.

Chłopiec chwycił je obiema rękami i również uderzył paznokciem. Uśmiechnął się.

Mściwój zdążył już wpełznąć z powrotem do komory.

Kolejne naczynia wędrowały z jego rąk do Roberta, potem do Agnieszki i Gniewka. Ustawiali je na trawie. Dzban przy dzbanie, misa przy misie.

W kolejnym naczyniu szczelina biegła od środka dna aż po krawędź. Jeden z garnków rozpadł się w dłoniach Mściwoja. Wyczołgał się ze skorupami, przykucnął i dopasował dwa odłamki.

— Tutaj dołożyłem glinę. Za późno.

Odłożył je i sięgnął po fragment rozbitej misy. Przy dnie ścianka była dwa razy grubsza niż pod krawędzią.

— Tu dałem za wiele. — Obrócił go. — Tutaj prawie nic.

Na kilku naczyniach ciemniały plamy. Jedno pękło przy uchu. Inne przetrwało mimo krzywej krawędzi. Mściwój odkładał straty na osobny stos. Dłużej oglądał rozbite niż te, które wyszły całe.

— Następne zrobię równiej.

Kiedy wynieśli ostatnią misę, Robert uklęknął przy palenisku. Drewnianą łopatką zgarniał popiół do worka trzymanego przez Agnieszkę. Pracował ostrożnie, ale szary pył i tak osiadał na dłoniach i twarzach.

— Na co wam to? — zapytał Mściwój.

— Na mydło, szkliwo — odpowiedziała.

Z wiaty zwieźli wysuszone cegły. Mściwój ustawiał je na boku, zostawiając między rzędami szczeliny szerokie na dwa palce. Zastawili wejście kamieniami, oblepili szczeliny gliną i rozpalili chrust.

* * *

Piec płonął od wielu godzin. Robert z Mściwojem zmieniali się przy palenisku. Kiedy jeden dokładał drewno, drugi odsuwał się w cień, pił wodę. Potem wracał do kruszenia kwarcu.

Przy drugim ognisku Agnieszka mieszała polewkę. Obok, w dużej misie przykrytej płótnem, rosło ciasto. Kiedy zupa nie wymagała uwagi, siadała przy rozpoczętej plecionce i przeplatała wierzbowe witki między leszczynowymi żebrami.

Kiedy ciasto uniosło płótno, przełożyła je do glinianej misy, nakryła drugą i obsypała żarem.

Gniewko odłożył łyżkę, zdjął opatrunek z ręki i znów przecierał piasek dłonią. Chrzęst ziaren mieszał się z hukiem ognia i skrzypieniem wikliny.

Początkowo ręka pracowała miarowo.

Zgrzyt. Zgarnięcie. Zgrzyt.

Rozprostowywał palce, potrząsał ręką i wracał do pracy. W końcu podparł głowę wolną dłonią. Drugą przesuwał coraz krócej, ledwie muskając ziarna.

Obserwowała go znad plecionki.

Znieruchomiał. Oczy zamknęły mu się na moment. Drgnął i znów przesunął dłonią po płótnie.

Odłożyła witkę.

— Napij się, zjedz i odpocznij.

Podsunęła mu kubek.

— Nie jestem głodny.

— A śpiący?

Chłopiec wyprostował plecy.

— Nie spałem.

— Widziałam.

— Tylko odpoczywałem oczami.

Wcisnęła mu chleb w dłoń.

— Odpocznij nimi trochę dłużej.

Usiadł w cieniu. Pił małymi łykami, odgryzając skórkę. Zasnął.

Obudził się i poderwał ku płótnu. Zastąpiła mu drogę i podała drewnianą łyżkę.

— Rękami już nie. Zgarniaj to, co skruszą.

Wróciła do plecionki.

— Zagramy?

— W co?

— Ja podaję początek nazwy stwora, a ty kończysz.

Gniewko zgarnął łyżką smugę jasnego pyłu.

— Dobrze.

— Ch…

— Chmurnik!

Krzyknął, rozsypując część pyłu.

— Nie oszukuj. Co robi chmurnik? Gdzie żyje?

— Nie wiesz? — Prychnął i znów zgarnął pył. — Ciąga chmury.

— Dokąd?

— Tam, gdzie potrzeba deszczu. Chmurniki rodzą się ze skrzydłami pod pachami. Potem zakładają wielkie kapelusze, łapią chmury na sznury i prowadzą je po niebie niby krowy.

Uniósł ręce, pokazując szerokość kapelusza. Wrócił do łyżki.

— Jak nadciąga zły grad, chwytają go do worów, żeby zboża nie wybił. Biją się też ze żmijem o wodę.

— Zaliczam. Teraz ty.

Zmarszczył czoło.

— Tu…

— Tukan! — wykrzyknęła.

Zatrzymał łyżkę.

— Co? Nie ma takiego stwora. Oszukujesz.

Zasłoniła usta dłonią, tłumiąc śmiech.

— Tu… tu… tu… — Stukała palcem w dolną wargę.

— Tukasz jak zazula — zaśmiał się głośno. — Tur, przecież!

Mściwój wepchnął szczapę do paleniska.

Płomień ryknął. Śmiech utonął w huku, a na trawę posypały się iskry.

Gra trwała jeszcze długo. Pojawiły się wilki, żmije i żaby. Łyżka znów przesuwała się szybciej po skórze.

Wieczorem siedział już bez słowa.

Robert spojrzał przez ramię.

Gniewko leżał na boku przy swoim stanowisku. Jedną dłoń podłożył pod policzek, w drugiej ściskał łyżkę.

Robert oddał szczapę Mściwojowi i podszedł do chłopca. Wsunął rękę pod jego kolana, drugą objął plecy.

W chacie ułożył go na posłaniu. Okrył go derką. Gniewko poruszył ustami, lecz nie wydobył z siebie głosu. Robert wrócił pod piec.

Siedziała przy plecionce. Mściwój czekał przed paleniskiem ze szczapą opartą o kolano.

Późną nocą dopaliły się resztki drewna. Mściwój zastawił wlot i zalepił szczeliny gliną. Robert zamknął górny wylot.

Nazajutrz ruszyli do puszczy po drewno na węgiel. Wybierali suche, niespróchniałe kawałki dębu i grabu. Grubsze rozszczepiali dębowymi klinami, potem skracali siekierą. Polana układali pionowo w dawnym piecu wapiennym.

Wieczorem siedzieli przy ognisku. Za płotem przechodzili sąsiedzi.

Jeden z chłopów dostrzegł Roberta i przełożył pękaty mieszek do drugiej ręki, dalej od niego. Kobieta idąca za nim obróciła się bokiem, zasłaniając swój worek plecami.

Mściwój patrzył za nimi.

— Myślą, że im wydrzemy.

Gniewko uniósł głowę.

— Sami by nam wydarli.

Długo patrzył na czerwony mieszek sąsiada.

* * *

Następnego ranka Robert rozbił pieczęć i wyciągnął z komory dwie cegły.

Uderzył jednym blokiem o drugi.

Wysoki dźwięk zabrzmiał w porannej ciszy.

Wyszczerzył zęby i ruszył w stronę pozostałych, raz po raz zderzając je ze sobą.

— Słuchajcie.

Odsunęła głowę ze śmiechem, kiedy stuknął nimi tuż przy jej uchu.

— Ile ty masz lat?

Gniewko chwycił dwa bloki i uderzył nimi z całej siły. Z krawędzi jednego odprysnął czerwony kawałek.

— Nie tak mocno — rzucił Robert.

Mściwój podniósł odłamek. Przełam był ciemniejszy niż powierzchnia.

— Ogień nie przegryzł się do środka.

Wyjmowali kolejne sztuki. Niektóre dzwoniły czysto. Inne kruszyły się pod paznokciem. Na przełamach uszkodzonych sztuk ciemniały rdzenie. Kilka pękło przez całą szerokość.

Na trawie podzielili urobek. Osobno równe i twarde, osobno słabsze i spękane, obok ostre okruchy.

Robert jeszcze raz uderzył dobrymi blokami.

— Wystarczy — rzuciła. — Mamy drugi piec do rozpalenia.

Przeszli do dawnego pieca wapiennego.

Agnieszka sprawdziła ułożenie polan w komorze.

— Grube kawałki dosuńcie do siebie. Drobne szczapy wciskajcie w szczeliny.

Mściwój upchnął mniejsze drewno między polanami.

— Zostaw tylko przejście od dolnego otworu ku górze — dodała. — Dużych pustek nie zostawiajcie. Powietrze pójdzie tamtędy. Część drewna spali się, zanim reszta zdąży się zwęglić.

Wsunęła przez dolny otwór płonącą żagiew. Cienkie szczapy zajęły się pierwsze. Ogień przeszedł na grubsze kawałki i zaczął wspinać się przez ciasno ułożony stos.

Z górnego otworu wypłynął ciężki biały dym.

Mściwój sięgnął po przygotowaną glinę.

— Jeszcze nie. — Zatrzymała jego rękę. — Zostaw szeroko otwarte.

— Kiedy przymykamy?

— Kiedy drewno odda wodę i dym się zmieni.

Spojrzał na białą smugę, potem usiadł na piętach.

— To będę czuwał.

Zostawili go przy dymniku i wrócili po cegły.

Gdy Agnieszka przejęła pilnowanie węgla, Mściwój pomógł Robertowi i Gniewkowi ułożyć je w opróżnionej komorze.

Wsunął między surowe bloki dwie całe, lecz słabo wypalone cegły. Ułożył je blisko kanału.

Zamurowali wejście. Robert rozpalił ogień w palenisku.

Teraz płonęły oba piece.

Pilnował powolnego rozgrzewania wsadu.

Agnieszka obserwowała dym nad drewnem przeznaczonym na węgiel.

Smuga straciła biel. Najpierw pożółkła, później przybrała brunatną barwę. Przesuwała się nisko nad ziemią. Zapach mokrego drewna ustąpił ostrej woni smoły.

Wyciągnęła rękę.

— Glina. Teraz.

Mściwój podszedł do dolnego wlotu. Wcisnął bryłę przy jego krawędzi. Mokra masa zasyczała.

Brunatny dym zgęstniał, zwinął się nad kopułą, a potem popłynął wolniej.

— Za dużo?

— Nie. Patrz na niego.

Przykucnął obok. Nie spuszczał wzroku ze smugi.

Kiedy przy dolnym wlocie znów rozbłysnął płomień, sam sięgnął po glinę. Dołożył kawałek przy krawędzi wlotu i wygładził go drewnianą łopatką.

— Trzymasz ogień za gardło jak wściekłego psa — mruknął.

— Rozmawiam z nim — odpowiedziała ze śmiechem.

— To powiedz mu, żeby nie pożarł wszystkiego.

W krótkich przerwach Robert i Mściwój wracali do kruszenia kwarcu.

Nad największą wypaloną misą rozpięli worek. Wysypała na płótno popiół zachowany po wypale naczyń. Chłopiec nabrał wodę drewnianą łyżką i polał szarą warstwę.

— Wolniej.

Przechylił kolejną łyżkę ostrożnie. Do misy ściekała ciecz z najdrobniejszym popiołem. Kawałki węgla i niedopalone drzazgi zostały na płótnie.

Gniewko wsunął palec pod worek.

Zatrzymała jego dłoń.

— Nie dotykaj!

— Chciałem sprawdzić, czy gęste.

— Sprawdź patykiem. Ta woda może poparzyć.

Wieczorem Mściwój przejął pilnowanie obu pieców. Gniewko przysiadł przy nim i podciągnął kolana pod brodę.

W chacie Robert leżał już na posłaniu.

Agnieszka usiadła przy jego nogach. Zdjęła żakiet, potem zsunęła spodnie. Rozplotła warkocz i rozczesała włosy palcami. Odgarnęła je i uniosła ramiona, przeciągając się po całym dniu pracy.

Spojrzała na męża. Nie poruszył się.

Położyła się przy nim. Objęła go, przysunęła usta do ucha.

— Mamy wolną chatę — szepnęła. — Jakie masz dla mnie propozycje na tę noc?

Odpowiedziało jej przeciągłe chrapanie.

Przewróciła się na plecy i skrzyżowała ręce na piersi.

W środku nocy zbudziło ich wołanie Mściwoja.

Ciąg w kanale pieca z cegłami osłabł. Płomień skurczył się, a dym zaczął cofać ku palenisku.

Robert wybiegł z chaty, w biegu wciągał spodnie. Padł na kolana przed paleniskiem. Drągiem odsunął żar i wygarnął popiół zalegający przy wlocie. Bryła wypalonej gliny zatkała przejście z paleniska do kanału pod rusztem.

Mściwój ruszył ku niemu, lecz z dolnego otworu drugiego pieca wysunął się płomień. Gliniane uszczelnienie pękło, odsłaniając szerszą szczelinę.

— Tutaj! — zawołała Agnieszka, obciągając koszulkę. — Glina!

Zawrócił w pół kroku. Dopadł do dolnego wlotu i przycisnął mokrą bryłę do jego krawędzi.

— Cały otwór?

— Nie! Tylko bok! — Odgarnęła włosy z twarzy.

Dym buchnął mu w twarz. Cofnął głowę, zakaszlał i ponownie wyciągnął rękę.

Tymczasem Robert rozbił przeszkodę. Płomień wydłużył się, a iskry pomknęły w głąb kanału.

— Drewno!

Gniewko poderwał głowę.

— Komu?

— Do cegieł!

Chwycił szczapę. Po drodze potknął się o wiadro. Woda rozlała się po trawie.

— Zostaw! Najpierw drewno!

Komendy mieszały się z kaszlem, trzaskiem polan i sykiem mokrej gliny. Kiedy ratowali ciąg pod cegłami, przy drugim piecu rozsypywała się podsuszona glina. Gdy wracali do węgla, płomień pod cegłami domagał się kolejnych szczap.

Nad ranem brunatny dym zrzedł. Pozostała cienka, lekko sinawa strużka.

Długo stała z zadartą głową. Oczy piekły ją od dymu.

— Zamykamy.

Mściwój uszczelnił dolny wlot gliną, Agnieszka zamknęła górny otwór.

Przeszli do cegieł.

Ostatnie polano rozpadło się na czerwone węgle. Robert spojrzał w gardziel, potem na prawie pusty stos opału.

— Wystarczy.

Odczekali, aż drewno się dopali. Mściwój zasłonił palenisko, a Robert zamknął górny wylot.

Po ostatnim uderzeniu dłoni w mokrą glinę zapadła cisza.

Mściwój osunął się na trawę. Robert i Agnieszka usiedli obok siebie, opierając plecy o skarpę. Położyła mu głowę na ramieniu.

Gniewko spał kilka kroków dalej.

— Co za noc. Pierwszy raz mogliśmy mieć całą chatę tylko dla siebie — wymamrotał Robert.

Uniosła głowę.

— Słucham?!

* * *

Słońce stało już wysoko, kiedy się obudzili.

Tego dnia nie wrócili już do pracy. Jedli, pili i spali, gdzie popadło. Przemywała otarcia. Gniewko syczał, gdy owijała mu palce świeżym lnem. Mściwój próbował zacisnąć pięść, lecz skóra na dłoni pękła przy kciuku.

Dopiero następnego ranka Mściwój przyniósł naczynia z pierwszego wypału. Najrówniejsze zostawił w gumnie.

— Gdyby miało się nie udać, niech zepsują się tylko te.

Przetarła wnętrza wilgotnym lnem, usuwając pył.

Odmierzyła do sześciu małych mis zawiesinę popiołu, glinę i pył kwarcowy. W każdej zmieniła ilość jednego ze składników. Dolała wody i wymieszała.

Pierwsza maź szybko zgęstniała i oblepiła drewnianą łyżkę. Druga spływała z niej cienką strużką. W trzeciej kwarc osiadał na dnie, gdy tylko odkładała łyżkę.

Wlewała niewielką porcję do naczynia, obracała je i zlewała nadmiar do właściwej misy. Każde naczynie pokryli inną mazią. Krzemieniem wydrapali na spodach różne znaki, żeby później rozpoznać poszczególne mieszanki.

Szara powłoka zasłoniła czerwień gliny. Na ściankach zostały zacieki, przy dnach grubsza warstwa.

Kiedy pokryli ostatnie naczynie, w małych misach zostało jeszcze trochę mieszanek. Robert przyniósł kilka cegieł. Ułożył je płasko i posmarował po jednej szerokiej powierzchni. Każdą oznaczył tak samo jak naczynia.

— Jeżeli garnki zawiodą, zostanie nam przynajmniej piękny piec.

Sprawdzili miech. Mściwój ścisnął worek. Z dyszy wyrwał się podmuch, lecz część powietrza syknęła przez boczny szew.

Robert ściągnął rozluźniony szew rzemieniem i wtarł w szczelinę rozgrzany wosk z łojem.

Mściwój nacisnął jeszcze raz.

Tym razem szew nie syknął. Podmuch z dyszy wzbił kurz.

Naczynia schły przy chacie. Piece czekały.

* * *

Po dwóch dniach otworzyli wystudzony piec węglowy. Mściwój wyciągnął pierwsze polano. Było chłodne, czarne i zaskakująco lekkie. Obrócił je w palcach.

— Tyle zostało z drzewa?

Robert przełamał węgiel. Rozległ się suchy trzask. Wnętrze miało równą, czarną barwę.

— Tyle miało zostać.

Gniewko wziął odłamek. Spojrzał na dłonie.

— Brudzi.

Całe kawałki węgla trafiały do suchych koszy, niedopalone drewno na osobny stos, czarny miał do garnka.

Kiedy opróżnili piec, przeszli do drugiego. Robert rozbił pieczęć, odsunął kamienie i wyciągnął pierwszą cegłę.

Nie szczerzył już zębów. Uderzył dwoma blokami, posłuchał dźwięku i odłożył je na właściwy stos.

Twarde pod dach. Głuche na bok. Pęknięte do rozkruszenia.

Zwieźli naczynia pokryte szarą mazią. Powłoka wyschła, zmatowiała i na dwóch próbkach popękała jeszcze przed ogniem.

Mściwój przesunął palcem obok jednej ze szczelin.

— Zalać ponownie?

— Nie — odpowiedziała. — Będzie za grubo. Zostaw.

Mściwój rozłożył płaskie skorupy na ruszcie. Na każdej postawił jedno naczynie. Nie pozwalał, żeby dotykały ścian ani siebie nawzajem.

Cegły położył pokrytą stroną do góry.

Kiedy ostatnia próbka zniknęła w komorze, zamknęli wejście.

Ogień rozpalili przed południem.

Najpierw szły cienkie szczapy. Robert dokładał je pojedynczo. Nie używali miecha. Nie dokładali węgla.

Dopiero kiedy z wylotu przestała uchodzić para, a ogień palił się równo, Mściwój przyniósł pierwszy kosz węgla.

Czarne kawałki zadźwięczały o dno paleniska. Płomień przygasł. Po chwili ich krawędzie poczerwieniały.

Robert wsunął dyszę w koniec glinianej rury osadzonej przy palenisku.

— Teraz.

Mściwój ścisnął skórzany worek.

Powietrze uderzyło w żar. Kanał odpowiedział głębokim pomrukiem. Spomiędzy węgli wyrwał się krótki płomień.

— Jeszcze raz.

Mściwój rozprężył worek i znów go ścisnął.

Ryk powrócił. Czerwień rozeszła się po całym palenisku. Węgiel nie płonął jak drewno. Rozżarzał się coraz jaśniej.

— Ognia prawie nie widać — powiedział garncarz.

— Ale go słychać.

Robert przejął miech.

Jeden tłoczył powietrze, drugi dorzucał węgiel i pilnował kanału. Agnieszka wypatrywała pęknięć w glinianej skorupie i zatykała je gliną.

Gniewko biegał z kubkiem między wiadrem a pracującymi. Mściwój napił się i wskazał Agnieszkę.

Chłopiec ruszył ku niej.

— Usiądź i odpocznij. — Odebrała mu naczynie.

Usiadł w cieniu.

Darń, pożółkła po poprzednich wypałach, teraz skurczyła się i popękała. Przy palenisku źdźbła zwinęły się w czarne haczyki. Liście najbliższego krzewu zwiędły.

Mściwój odsunął twarz od wlotu. Pot spływał mu z brwi i natychmiast wysychał na policzkach.

— Jeszcze?

Robert spojrzał w kanał. Wnętrze świeciło jasno, niemal bez płomienia.

— Jeszcze.

Miech jęknął.

Żar pojaśniał.

Tłoczyli dalej.

Pod wieczór ruchy Mściwoja straciły siłę. Robert przejął miech, lecz po kilku naciśnięciach oparł na nim obie ręce i znieruchomiał.

Patrzyła na wylot ponad kopułą.

— Wystarczy.

— Jesteś pewna? — zapytał Robert.

— Nie.

Mściwój prychnął.

— Mówisz jak on.

Przestali tłoczyć powietrze. Wlot zamknęli cegłą i gliną. Potem zatkali górny otwór.

* * *

O świcie Mściwój pobiegł do pieca. Przyłożył dłoń i natychmiast ją cofnął.— Jeszcze nie.

Przez cały dzień Robert układał dobre cegły, odkładał, przekładał, liczył. Gniewko budził się w cieniu przekonany, że właśnie zaczynają otwieranie.

Mściwój krążył między chatą a piecem.

* * *

Noc wystudziła kopułę. Mściwój wybił mały otwór w pieczęci.

Czekali.

Poszerzył go ostrożnie. Do komory wdarło się światło.

Na moment odbiło się od czegoś gładkiego.

Mściwój znieruchomiał.

— Co widzisz? — Gniewko próbował zajrzeć mu przez ramię.

Garncarz rozbił resztę pieczęci. Wsunął rękę do środka i namacał pierwszą misę. Zdjął ją z podstawki powoli, bez szarpania.

Naczynie wyszło całe.

Z zewnątrz wyglądało zwyczajnie. Ceglasty czerep pozostał lekko chropowaty. Wnętrze pokrywała półprzezroczysta, miodowo-oliwkowa warstwa. Przy dnie była grubsza i ciemniejsza. Światło przesuwało się po niej wraz z ruchem misy.

Spróbował podważyć brzeg polewy paznokciem.

— To leży na glinie?

— Już nie. Teraz jest jej częścią — odpowiedziała.

Gniewko musnął misę jednym palcem. Obejrzał opuszek, jakby spodziewał się znaleźć na nim resztkę szkliwa. Nie znalazł. Przesunął po wnętrzu całą dłonią.

— Śliskie.

Roześmiała się.

Robert odebrał misę, podniósł ją ku światłu i zaraz odłożył na trawę.

— Wyjmuj następne.

W drugiej misie polewa przelała się przez pęknięcie przy dnie i skleiła naczynie z podstawką. Mściwój poruszył nią mocniej. Ścianka misy pękła, lecz dno pozostało przyklejone.

Na kolejnym naczyniu polewa zachowała szorstkość popiołu. W następnej misie szkliwo przecinała drobna sieć pęknięć. Na garnku oznaczonym dwiema kreskami polewa utworzyła osobne, gładkie plamy. Między nimi została matowa glina.

Jedną cegłę pokrywała równa, lśniąca warstwa. Na drugiej polewa przelała się przez krawędź i zastygła na boku.

Układali próbki według nacięć.

Postawiła udaną misę obok cegły z takim samym znakiem.

— Cztery popiołu, cztery gliny, jedna kwarcu.

— Czyli wiemy — powiedział Gniewko.

— Wiemy, co udało się raz. Następnym razem zrobimy kilka mieszanek podobnych do tej. W każdej zmienimy ilość tylko jednego składnika o pół miary.

Wynieśli resztę urobku. Gniewko niósł najlepszą misę oburącz. Stawiał stopy ostrożnie, omijał kamienie i nie pozwolił nikomu jej przejąć. Mściwój układał pozostałe naczynia na taczce, przekładając je słomą.

Pod chatą Robert napełnił wodą nową i starą misę. Obie ustawił na suchej desce.

— I co teraz? — zapytał Gniewko.

— Czekamy.

— Znowu?

Wzięła szkliwiony dzbanek. Wtarła w dno tłuszcz i roztarte, wonne ziele. Wlała gorącą wodę z odrobiną popiołu, potrząsnęła naczyniem i wylała zawartość. Przesunęła palcem po wnętrzu, potem podniosła dzbanek do nosa.

— Patrzcie, jakie czyste. I nie przeszło zapachem. — Pokazała im dno.

Mściwój potarł gładką powierzchnię.

— Tu przy dnie dałem za grubo. Łagodniej przeprowadzę dno w ściankę.

— Zrobimy takie dla Jagody! — Obróciła dzbanek w dłoniach. — Wreszcie dostanie dobre naczynia. Mściwoju, musisz pójść do nich i im to pokazać!

— Chłopy tam nie chodzą, one urokami ciskają. — Cofnął się, kręcąc głową.

Wieczorem zajrzeli do obu mis.

Pod starą misą deska pociemniała. Wilgotna obręcz otaczała dno. Pod szkliwioną deska pozostała sucha.

Gniewko wskazał wnętrze szkliwionej misy.

— Piasek był mój.

— Popiół też — przypomniała.

Spojrzał na Mściwoja.

— To trochę moja misa?

Garncarz przesunął palcem po szkle.

— Bez ciebie dalej piłaby wodę.

Średnia ocena: 5.0  Głosów: 1

Zaloguj się, aby ocenić

    Napisz komentarz

    Zaloguj się, aby mieć możliwość komentowania