Sklep rzeczy utraconych - rozdział 104
Koń Grijsa nie lubił Koena. Co kilkadziesiąt kroków skręcał łeb do rowu, do mokrej trawy, a Koen szarpał wodze obiema rękami i klął pod nosem. Ranne kolano trzymał wyprostowane, bo strzemię miał podciągnięte za wysoko. Nie prosił, żeby je opuścić.
Eveline czuła każdą godzinę jazdy w krzyżu i w udach. Od wody ciągnęło zimno, które nie zelżało nawet wtedy, gdy zeszła mgła. Przy wodopoju za mostkiem zsiadła pierwsza i stała, trzymając się strzemienia, aż nogi przestały jej drżeć.
— Proszę mi dać list Jeźdźca.
Vaelen sięgnął do wewnętrznej kieszeni płaszcza. Razem z kopertą wysunęła się chustka z połową chleba od Jorisa, przeschniętą już na brzegach. Odłożył ją na kamień obok siebie i podał Eveline list.
Pismo było duże i nierówne, a kreski rozszczepiały się na łukach liter. Tępe pióro. „Valerianie. Za medalion pokażesz mi człowieka, którego zostawiłeś u medyka. Tylko pokażesz. Miejsce wskaż posłańcowi”.
Przeczytała to dwa razy. Wosk z odciskiem zapięcia nadal trzymał się koperty jednym rogiem.
— Pokazać?
— Tak tam stoi.
— Mnie pan powiedział, że chce Jorisa.
Vaelen podniósł chleb z kamienia i strzepnął z chustki okruchy.
— Kto prosi, żeby mu kogoś pokazać, przyjeżdża potem po resztę.
Eveline złożyła list na pół, potem jeszcze raz i wsunęła go do notesu, obok blaszki z kaftana Jorisa. Vaelen schował chleb. O list nie poprosił.
— Koen, opuść strzemię o dwie dziurki.
— Dobrze jest.
— Opuść.
Opuścił o jedną. Kiedy ruszyli, Eveline jechała przez jakiś czas obok Vaelena, nie odzywając się.
— Co on zobaczył? Tam, na drodze.
— Że Joris słucha. Każdego, kto mu powie, co ma robić.
— Mnie też słuchał.
Koen zrównał się z nimi, choć koń Grijsa wolał iść z tyłu.
— U medyka kazałem mu wstać. Wstał i nawet kaftana nie podniósł. W młynie by mi… — Ściągnął wodze, bo koń znów skręcił do rowu. — Nie zrobiłby tak.
Nikt mu nie odpowiedział.
Na mapie Vaelena Merwede było małym znakiem przy zakolu, bez zabudowań. Pod stromym brzegiem stało kilkanaście domów, nowy pomost i cztery szopy z desek tak jasnych, że jeszcze pachniały żywicą. Sosna, oceniła Eveline, nie modrzew, suszona najwyżej jedno lato. Za dwie zimy te deski się wypaczą, a szczeliny trzeba będzie zatykać mchem.
Ucisk za oczami przyszedł, zanim minęli pierwszy dom. Jechała dalej, patrząc w grzywę konia.
Przed gospodą kobieta w fartuchu szorowała próg, który był już biały od piasku.
Izba była niska i pachniała rybą. Vaelen zamówił owies dla koni, dwa pokoje i coś ciepłego. Koen poszedł z końmi do stajni, kulejąc i nie oglądając się.
— Od czego by pani zaczęła? — zapytał Vaelen, kiedy gospodarz odszedł. — Od medalionu czy od wozów?
— Od wozów. Jeździec i tak się zgłosi. Przyśle kogoś z listem.
— Barki z solą przypływają tu z magazynów przy kanale raz na tydzień. Sól idzie na wozy i wozy jadą w głąb lądu. Nad rzekę wracają puste.
Eveline wstała i poszła do szynkwasu. Gospodarz wycierał kubki szmatą, którą równie dobrze mógłby wycierać stół.
— Sól? Pewnie, że sól. Raz w tygodniu barka, czasem dwie, jak woda wysoka. Mój szwagier przy tym robił, zanim mu się plecy… A pani od kupca? Bo jak od kupca, to tutaj nikt pani taniej nie sprzeda, ludzie z góry biorą wszystko na swoje kwity, cała sól idzie do nich, my tu nawet garści nie mamy do ryb, z Lede wozimy. Wozy pod górę jadą, a nazad do rzeki puste. Owies będzie po cztery miedziaki, bo drożeje, pani powie panu.
Wróciła do stołu. Vaelen pchnął ku niej miskę z kaszą.
— Owies też droższy niż mówiłem?
— O dwa miedziaki. Pan płacił za mało przez całą drogę.
Rano Koen czekał na nich przy drodze nad nabrzeżem. Klęczał na zdrowym kolanie, z ranną nogą wyciągniętą w bok, i rozcierał między palcami grudę ziemi.
— Te w dół są płytkie, puste wracały. — Wskazał ślady schodzące spod głogów ku pomostowi i przesunął się, sycząc przez zęby. — A te głębokie. Pod górę jechał, o, kopyta czubkiem wbite, bo konie ciągnęły.
Głębokie koleiny odbijały od nabrzeża i wspinały się ścieżką między krzakami głogu. Woda w nich jeszcze nie wsiąkła.
— Wczoraj jechał — dodał Koen. — Albo w nocy. Grijs by wiedział. Ja tak… prawie.
Poszli za śladem. Przy ostatnim domu Koen usiadł na murku.
— Zaczekam.
Na szczycie, za wałem z gliny, stała cegielnia: piec, glinianka zalana brunatną wodą i długie, otwarte szopy suszarni, w których cegły leżały rzędami jak bochny. Z komina szedł gęsty dym z mokrego drewna. Przy bramie stał kantor z jednym okienkiem.
Rachmistrz wyszedł do nich, zanim zdążyli zapukać. Był chudy, miał czarne płócienne zarękawki naciągnięte do łokci i coś żuł, może korzeń lukrecji, bo pachniał słodko i gorzko zarazem.
— Sól? — powtórzył, kiedy Vaelen powiedział, po co przyszli. — Sól jest na dole, w szopach. Tu są tylko kwity. Zejdzie pan, to panu odważą.
Pod szopą suszarni ludzie przenosili cegły na wóz, każdy po cztery, i układali je krawędzią do krawędzi. Nikt nie rozmawiał.
— Co to za ludzie? — zapytała Eveline.
— Czekają na odbiorcę. Póki czekają, niech robią. Cegła zawsze się sprzeda.
Jeden stał przy korycie z wodą i pił z dłoni. Miał siwy zarost i plecy przygarbione od dźwigania. Kiedy nadzorca przechodził obok, nie popchnął go do roboty, tylko machnął ręką.
— Ty nie. Ty siedź. Ciebie pełnomocnik nie wziął.
Mężczyzna usiadł na odwróconym cebrze. Kiedy Eveline podeszła, podniósł głowę.
— Którędy do przewozu? — zapytał. — Bo ja nie pamiętam, z której strony przyszedłem. Wozem przyszedłem.
Ucisk za oczami zgęstniał, a w uszach zrobiło jej się gorąco. Na końcu języka miała już „Chodź ze mną”, gotowe i łatwe.
— Dokąd chcesz iść? — zapytała.
Patrzył na nią długo. Pod szopą nikt nie zgubił rytmu.
— Do Lede. Za rzeką. Żona tam jest i koza. Jak jej nie sprzedała. Mówiła, że sprzeda, jak nie wrócę do żniw. Żniwa były?
— Były.
— To sprzedała. — Pokiwał głową. — Ona się zna na cenach.
Rachmistrz stał za nią z rękami w kieszeniach fartucha.
— Chce go pani? Odbiorca odmówił zapłaty, więc należność została przy mnie. A mnie on tylko je.
— Ile jest winien?
— Zapraszam do kantoru.
Na podwórzu woźnica z batem przewieszonym przez ramię zastąpił mu drogę.
— To kiedy ruszamy?
— Jak będzie rozliczone.
— Konie od rana stoją.
— To je wyprzęgnij. Dopóki nie zgadza się należność za całą dostawę, nic stąd nie wyjedzie. Nie będę potem dopłacał z własnej kieszeni.
Woźnica zaklął i odszedł. Rachmistrz przepuścił Eveline w drzwiach.
— Pełnomocnik przyjedzie pojutrze obejrzeć go jeszcze raz — powiedział. — I jeszcze raz powie, że się nie nadaje. A ja mam go karmić.
W kantorze pachniało tuszem i wilgotną gliną. Rachmistrz otworzył na ladzie grubą księgę i przerzucał karty, szukając właściwej. Mignęły przejazdy między nabrzeżem a cegielnią. Przy ostatnim, z poprzedniego wieczoru, z nabrzeża pod górę, stało oznaczenie MERW i dopisek „pusty”. Eveline przytrzymała tę kartę palcem, aż rachmistrz pociągnął księgę do siebie i przewrócił dalej. Między kartami leżał kwit przewozowy z pieczęcią odbiorcy: trzy kłosy, napis wokół, obręcz z jednej strony wybrzuszona na zewnątrz. Na kwicie pod spodem wybrzuszenie było to samo, w tym samym miejscu. Takie Eveline widywała na odciskach w laku, kiedy wosk wypływał spod tłoka.
Dalej szły nazwiska, każde w osobnej rubryce: imię, skąd, data przyjęcia, należność oraz miejsce na rozliczenie. Znała takie księgi. W sklepie prowadziła podobną dla zastawów: rzecz, wartość, termin, a na końcu wolne pole, w które wpisywało się „wykupiono” albo „przepadło”.
Przy kolejnych nazwiskach widniało „przyjęty” i podpis pełnomocnika. Czterech ostatnich przyjęto poprzedniego wieczoru. Przy jednym ze starszych wpisów ktoś dopisał ołówkiem „sporny”. Poniżej, mniejszym pismem: „odbiorca odmówił zapłaty”. Należność: sześć srebrnych.
Rachmistrz napisał sumę na skrawku papieru i podsunął go Eveline. Była prawie dwa razy wyższa.
— W księdze stoi sześć.
— Z utrzymaniem. Jadł tu trzy tygodnie dłużej, niż miał.
W sklepie też liczyli za przechowanie zastawu, ale nigdy tyle. Eveline powiedziała mu to. Powiedziała też, ile kosztuje miska kaszy w gospodzie na dole i ile on sam wyda na papier, jeśli ten człowiek będzie u niego siedział do zimy. Rachmistrz wyjął lukrecję z ust, obejrzał ją i włożył z powrotem. Stanęło na dziesięciu.
Sakiewkę zostawiła Grijsowi. Rachmistrz wyjął spod lady drukowany formularz i wpisał w puste miejsca imię, Lede i sumę. Vaelen przeczytał go od góry do dołu, aż do wydrukowanego „wykupiony, zobowiązanie rozliczone”. Potem wziął ze stosu czysty druk i schował go do płaszcza. Rachmistrz nie podniósł głowy. Vaelen sprawdził jeszcze rubrykę w księdze.
— Bez dalszych należności? — zapytał.
Rachmistrz dopisał kilka słów i odłożył pokwitowanie na bok.
— Najpierw dostawa. Inaczej mi się rubryki nie zamkną.
Wziął czysty arkusz. Na górze napisał „Partia czternasta, dostawa — rozliczenie”, pod spodem „przyjętych: trzynastu, wykupiony: jeden”, sumę, a na samym dole „rozliczono”. Wyjął z szuflady tłok, chuchnął na niego i przycisnął go do papieru.
Trzy kłosy, napis wokół, obręcz wybrzuszona z jednej strony. Tusz był jeszcze mokry.
Vaelen odliczał srebro na ladę, monetę po monecie. Mężczyzna z Lede czekał przy drzwiach. Eveline czekała razem z nim.
Rachmistrz dmuchnął na tusz, odłożył arkusz na stos i podpisał pokwitowanie. Mężczyzna wziął je przez ladę, złożył w czworo, potem jeszcze raz, aż papier zrobił się gruby jak palec, i schował za pazuchę.
— Przewóz jest na dole, przy pomoście — powiedziała Eveline. — W prawo od ostatniego domu.
— W prawo — powtórzył i poszedł. Raz się obejrzał, chyba na cegielnię, nie na nią.
Koen czekał przy ostatnim domu i widział, jak tamten schodzi do przewozu. Przy pomoście mężczyzna się zatrzymał.
— Czemu ten? — zapytał Koen. — Tamci też tam są.
— Ten poprosił.
— A pytałaś tamtych?
Eveline spojrzała w górę drogi. Pod szopami nadal ładowano cegły.
— Wrócimy tu rano.
Napisz komentarz
Zaloguj się, aby mieć możliwość komentowania